نايب السلطنه رخت به قصور جنان كشيدند ، خاقان مغفور طاب ثراه نواب محمد ميرزا ( محمد شاه غازى « 1 » ) ابن نايب السلطنه را به صاحب اختيارى آذربايجان فرستادند و

--> ( 1 ) - محمد شاه قاجار ، فرزند عباس ميرزا نايب السلطنهء قاجار ، وليعهد و پسر فتحعلى شاه قاجار است در روز سه‌شنبه ششم ذيقعدهء سال 1222 هجرى قمرى در شهر تبريز در ارك عليشاه متولد گشت در تربيت محمد شاه تا حدود لازم و مقدور زمان كوشش شده بود ( در لغات عرب و صنعت اهل ادب و تفسير كلام اللّه و حفظ اشعار هنرى به كمال داشت و خط نستعليق را نيكو مىنگاشت و در پيشهء نقاشان و فن حساب‌دانان و مهندسان رتبت برترى از تمام باريافتگان دربار داشت ) ناسخ التواريخ جلد دوم ، تاريخ قاجار ص 2 چاپ قائم مقامى ) . فريزر در جلد دوم از سفرنامهء خود مىنويسد : « شاهزاده محمد ميرزا بزرگترين فرزند مرحوم نايب السلطنه و با استعدادترين اولاد فتحعلى شاه مىباشد ، هم از حيث اخلاق و پاكدامنى ، هم از حيث زندگانى خصوصى ، اين شاهزاده مردى خداشناس و به انجام وظايف خود آشناست و هنوز دامن او به هيچ نوع فساد اخلاق آلوده نشده و مدام مايل به اجراى عدالت و حكمرانى صحيح مىباشد ، در هوش و ذكاء شايد درجه اول نباشد ولى در ميان فاميل خود بين آنهائيكه حيات دارند در استعداد و لياقت به همه ايشان برترى دارد و در امور لشكرى ميتواند ادعا نمايد كه يگانه و منحصر به فرد است . وقتى كه از روى مقياس ايرانى و از ايل قاجار بودن قياس بگيريم اين شخص از هر حيث در ايران نادر مىباشد و اميدوارى زياد مىرود كه شاه او را به وليعهدى خود انتخاب نمايد . در ظاهر رفتار اين شاهزاده چيزى پيدا نيست كه او را به خوبى معرفى نمايد . در هيكل كمى تنومند و چهار شانه است و قيافهء عبوس دارد با اين حال صورت او براى ريش كه تمام فاميل او دارا هستند خوب و مناسب مىباشد . در محاوره تند است ، انسان تصور خشونت مىكند ولى آهنگ صداى او زننده نيست ، بلكه مطبوع است . من اين شخص را موقر و خوش‌سيما و عارى از هر نوع تكبر و با احوالى كه نمايندهء خودستائى باشد يافتم و آن حالت را هم نداشت كه مخصوصا خودنمائى كند تا او را بزرگ و بزرگ‌منش بدانند ، چنان كه در ميان فاميل او مرسوم است . در حقيقت من چنين تصور ميكنم كه وجودى موقر و آراسته مىباشد تشريفات چادر شاهزاده خيلى ساده بود و لباس خود شاهزاده هم خيلى ساده مىنمود ، محمد شاه پس از دو سال فوت عباس ميرزا وليعهد 1249 مطابق 1833 ) كه در اردوكشى خراسان بود بطهران احضار شد . » نقل از كتاب محمود محمود ص 244 ج 1 بطوريكه در تاريخ منتظم ناصرى مىنويسد : « شاهزاده اعظم محمد ميرزا در اوايل سال 1250 هجرى بطهران ورود نمود و در دوازدهم صفر جشن ملوكانه در نگارستان آراسته بنابر خدمات و زحمات وليعهد مرحوم و آراستگى ذات پسنديده صفات شاهزاده معظم محمد ميرزا ، ولايت عهدى دولت عليه را اعليحضرت خاقان صاحبقران فتحعلى شاه بايشان مخصوص داشتند . » محمد شاه مردى متدين و با ايمان بود ، در ميان سلاطين قاجار به درستى و پاكدامنى معروف بود ، عزم و ارادهء ثابت داشت ، خود در زير چشم پدر فنون نظامى را خوب فرا گرفته و سرباز تمام بشمار مىرفت سلطنت او با وزارت ميرزا ابو القاسم قائم مقام شروع مىشود و عاقبت كار او با صدارت حاج ميرزا آقاسى با يك حالت بسيار بدى تمام شود و قائم مقام در ابتداى سلطنت او سر و صورتى حسابى داد ، اقتدار و سلطهء محمد شاه را در تمام قلمرو ايران ثابت و برقرار نمود . -