ملا محمد مومن كرمانى
27
صحيفة الارشاد ( تاريخ افشار كرمان - پايان كار صفويه ) ( فارسى )
اينكه بيرام بيگ كى به كرمان آمده و چه كرده ، اطلاعى نداريم . بايد مربوط به همان روزهايى باشد كه شاهرخ افشار قندهار را محاصره كرده بود و قبلا از آن صحبت كرديم . باغ بيرامآباد - كه بعدها توسط گنجعلى خان مصادره شد بايد مربوط به اين مرد باشد . بههرحال جزء قزلباشهاى مقتدرى بوده كه توانسته دستكم يك باغ در كرمان براى خود دستوپا كند . « 1 » ولى ، حسن مطلع شروع كار افشاران را در كرمان از زمان حسن سلطان افشار مىتوانيم ببينيم و به ناچار ، گفتگوئى از آن به ميان مىآوريم ، منتهى از قول ديگران و در حديث ديگران . افوشتهاى نطنزى مىنويسد : « . . . در بهار سنهء أربع و ثلاثين و تسعمائه [ 934 ه / آوريل 1528 م . ] عبيد اللّه خان اوزبك كه خواهرزادهء شيبك خان بود ، به ارادهء تسخير ملك خراسان . . . از جيحون عبور نموده . . . در موضع جام . . . حربى در غايت صعوبت اتفاق افتاد . . . [ شكست ] بر لشكر عراق افتاد و طبقات قزلباش متفرق گشتند . اما شكست حسن سلطان افشار ظاهرا مربوط به همان جنگى است كه شاه طهماسب به سردارى صوفيان خليفه راه انداخت ، و اين صوفيان خليفهء ديوانهخوى وقتى به ولايت فوشنج هرات رسيد ، به قول قاضى احمد ، « نظرش بر خرمن كاهى افتاد ، فرمود كه جوالى از آن كاه پر كردند ، و برداشتند ، به نيّت آنكه چون عبيد خان را در جنگ بگيرد ، او را پوست كنده ، پوست او را پر كاه كند » « 2 » اما چنانكه مىدانيم صوفيان خليفه را ازبكان ، زنده اسير كردند و در حضور عبيد خان گردن زدند !
--> ( 1 ) - در جنوبشرقى شهر كرمان بين راه كرمان و راه سرآسياب ، يك باغ زيبا و وسيع وجود دارد به نام باغ بيرامآباد ، و گويا منسوب به همين بيرام بيگ است . اين باغ بعدها جزء اموال و موقوفات گنجعلى خان زيك درآمد . احتمال دارد كه بعد از قلعوقمع افشارها توسط شاه عباس - چنانكه خواهيم گفت - و روى كار آمدن گنجعلى خان ، اين باغ نيز با اموال ديگر افشاران مصادره شده باشد . كتيبههاى قشنگ صفوى تا همين اواخر در اين باغ بود . يك چند هم اين باغ مركز اردوهاى پيشاهنگى بود . ( 2 ) - خلاصة التواريخ ، ص 250 .