ملا محمد مومن كرمانى
159
صحيفة الارشاد ( تاريخ افشار كرمان - پايان كار صفويه ) ( فارسى )
آقاى رفعت الدوله از جيرفت و توابع ، آقاى عدل السلطنه از بم ، يك نفر از اجزاء آقاى حشمة الدوله هم از سيرجان و اقطاع . « . . . بعد از آقاى حشمة الدوله ، آقاى سردار اسعد بختيارى به حكومت كرمان تشريف آوردند . « 1 » امير معتمد نايب الحكومه ايشان بود . عصرى به واسطه تظلّم آقاى محمد على خان نصرة الممالك ، شخص سقطفروشى را به ناحق چوب كاملى مىزنند - پس از فراغت از چوبكارى از مقر حكومت به منزل شخصى رفته سكته مىشوند . دو ساعت از آفتاب گذشته جان به جان آفرين سپردند ، و بعد از شاهزاده مفاخر السلطنه كه در حكومت سردار ظفر بختيارى - كه به حكومت كرمان آمده بود - ايشان هم نيز ؟ ملازم بودند ، و در آن وقت به حكومت سيرجان مأموريت داشتند - در اينوقت نايب الحكومه مىباشند بيچىئيل 1299 / 1339 ه » / 1920 م . حسن مطلع و حسن ختام با اين مقدمات ، متوجه مىشويم كه ده پانزده سال اول مشروطهء ايران ، كرمان از تيول افشار درآمده و سهم بىقيدوشرط بختيارى شده ، و صدمهاى كه به آن ولايت وارد آمده غيرقابل جبران بوده است . واقعيت اين است كه گناه محمد على شاه تنها اين نبود كه مجلس را به توپ بست و آزاديخواهان را كشت ، و لشكركشى در گرگان و كردستان راه انداخت - بلكه گناه بزرگ و لايغفر او اين بود كه ، با حركات نابخردانه خود ، مشروطيت نوپا و مردم مظلوم اين مملكت را كه تازه فرمان عدالتخانه به دست آورده بودند ، حاضر كرد و مستعدّ ساخت و در واقع وادار كرد تا ديكتاتورى بىقيدوبند و بىامان ايلياتى بختيارى را بپذيرند - ديكتاتورى ايلياتى و عشايرى كه مىخواست عنوان « سلطنت ايلى » پيدا كند - و آنتىتز آن مستقيما كودتاى 1299 و حكومت پنجاهساله پهلوى بود .
--> ( 1 ) - مقصود سردار اسعد دوم - جعفر قلى خان است .