اقبال يغمايى ( گردآورنده )

63

شهيد راه آزادى سيد جمال واعظ اصفهانى ( فارسى )

و نازپرورده شده بود به بينوايى افتاد . چون در بروجرد مردم از او بيزارى مى - جستند و روى برمىگرداندند به يكى از آباديهاى دورافتاده پناه برد و چون هنرى نداشت ناچار سرتراشى پيشه كرد و سالى دو خروار گندم از مردم ده به مزد مى - گرفت . بدين‌گونه چراغ عمر سيدى جليل كه به سحر بيان در دلها شرار حريت‌طلبى و آزادىخواهى برافروخت ، خاموش شد اما نام بلندش جاودانه است . آرامگاه خطيب جليل پس از اينكه عمال استبداد خطيب بزرگ و آزاده سيد جمال الدين واعظ اصفهانى را در بروجرد خفه كردند ، جسد پاكش را شبانه در گورستان معروف به يخچال ، بيرون دروازهء يخچال واقع در مغرب بروجرد به خاك سپردند . به زمان پادشاهى قاجاريان هركس را در اين شهر به فرمان حكام سر مى - بريدند يا بر دار مىكشيدند ، يا به ضرب گلولهء توپ پاره‌پاره مىكردند ، در اين گورستان دفن مىكردند . در آغاز سلطنت رضا شاه كبير نيز روزى كه دوازده نفر از اشرار و ياغيان آدمكش لرستان گرفتار و محكوم به اعدام شدند پس از اجراى حكم در همين گورستان به خاك شدند . از آنگاه كه جسد شهيد راه حق و فضيلت سيد جمال الدين واعظ در اين مكان مدفون گشت نام گورستان « جماليه » شد و در نظر آزاديخواهان و رادمردان حرمت يافت . در سال 1327 قمرى - تنى چند از دوستداران آزادى به بناى بقعه‌اى بر مزار سيد جمال فدايى مشروطيت مصمم شدند . در شمارهء 59 روزنامهء ايران نو مورخ شنبه 22 شوال 1327 قمرى برابر 14 عقرب ( آبان ) 1288 چنين درج شده است : « جناب آقاى ناظم العلماى ملايرى وكيل سابق ملاير محض خدمت به عالم انسانيت اقدام به ايجاد بقعه‌اى در سر مقبرهء مرحوم مظلوم شهيد راه انسانيت آقا سيد جمال الدين واعظ طاب ثراه نموده ، يك صد تومان خودشان ، يكصد تومان حاجى محمد حسين آقا تاجر بروجردى ، و پنجاه تومان نواب و الا عضد السلطان براى