لا تظلمن اذا ما كنت مقتدرا * فالظلم مصدره يفضى الى الندم تنام عيناك و المظلوم منتبه * يدعو عليك و عين اللّه لم تنم يكى بر سر شاخ و بن مىبريد * خداوند بستان نظر كرد و ديد بگفتا كه اين شخص بد مىكند * نه با من كه با جان خود مىكند مكن صبر بر حاكم ظلم دوست * كه از فربهى بايدش كند پوست سر گرگ بايد هم اول بريد * نه چون گوسفندان مردم دريد بسم اللّه الرحمن الرحيم « 1 » كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ عرض كردم خدمت آقايان خودم حفظهم اللّه تعالى كه آزادى بر چند قسم است : آزادى هويت ، آزادى لسان ، و آزادى قلم ، آزادى مطبعه ، آزادى رأى و انتخاب ، آزادى مجالس . اما آزادى هويت را به تفصيل معروض داشتم كه بدن انسان به حكم قرآن آزاد است . كسى نمىتواند مجبور كند احدى را به اين‌كه بايد از اين شهر بيرون به روى ، مگر به حكم قرآن ، كسى نمىتواند به كسى حكم بكند از اينجا كه ايستاده‌اى بايد عقب‌تر به روى يا جلوتر به روى . حديث مكالمه مأمون عباسى با حضرت جواد عليه السلام معروف است كه حضرت جواد در كوچهء بغداد با اطفال ايستاده بودند . مأمون خليفه با كبكبه و دستگاه سلطنتى از دور نمودار شد . اطفال فرار كردند ولى حضرت امام محمد تقى عليه السلام با كمال وقار در كنار كوچه توقف فرمود . مأمون پرسيد اى طفل تو چرا فرار نكردى ؟ فرمود به چه جهت فرار كنم ، راه خليفه را تنگ نكرده بودم ، و تقصيرى هم در خود گمان نداشتم و خليفه هم نبايد كسى باشد كه بىتقصير كسى را اذيت و آزار كند . غرض اينكه هيچكس بدون حكم قانون نمىتواند به هيچ كس تحكم كند . الناس مسلطون على انفسهم و اموالهم . دوم آزادى لسان است ؛ و اين آزادى لسان همان معنى امر به معروف و نهى از منكر است كه اينهمه در قرآن و احاديث تأكيد در اين باب شده است ؛ و تمام شماها وقتى كه در مكتب درس مىخوانديد استاد شما براى شما گفته است كه فروع دين هشت است : اول نماز ، دوم روزه ، سوم زكات ، چهارم خمس ، پنجم حج ، ششم جهاد ، هفتم امر به معروف ، هشتم نهى از منكر . و لكن بواسطهء ظلم ظالم و استبداد حكام جور احدى از شما اين عبارت بزرگ را كه از جملهء فرايض و اركان دين اسلام است ، بجا نياورده بوديد . بلكه هيچ نمىدانستيد يك همچنين چيزى هم در دين اسلام هست ؛ و حال آنكه اگر به ديدهء تحقيق نظر كنيد خواهيد فهميد كه مقام امر بمعروف و نهى از منكر نسبت به ساير عبادات نسبت روح است با بدن . چگونه بدن بىروح در قليل مدتى مىپوسد و اجزايش متلاشى مىشود ؛ همين قسم اگر امر به معروف و نهى از

--> ( 1 ) - شمارهء 9 الجمال مورخ پنج‌شنبه 25 ربيع الاول 1325