اقبال يغمايى ( گردآورنده )

93

شهيد راه آزادى سيد جمال واعظ اصفهانى ( فارسى )

در يكى از روزهاى تيرماه 1287 به دستور محمد على شاه گور اين شهيد آزادى را كه در بيست و سه سالگى جان باخته بود ، و گور حاج سيد حسين و سيد عبد الحميد را كه از شهداى ديگر بودند ، شكافتند و استخوانهاى آنها را پراكندند . ( 20 ) - روزنامهء صور اسرافيل : در طول مدت مبارزهء هواداران مشروطيت با استبداد - طلبان چند تن از روشنفكران به نشر روزنامه قيام كردند . ميان اين جرايد ، روزنامه‌هاى صور اسرافيل و مساوات اعتبار بيشتر يافت . صور اسرافيل با همرايى و مدد مالى ميرزا - جهانگير خان و ميرزا قاسم خان تبريزى اداره مىشد . پس از چندى ميرزا على اكبر خان دهخدا با اين دو يار شد و مقالات تند و طنزآميز او كه زير عنوان چرندوپرند به امضاى مستعار « دخو » منتشر مىشد نفوذ بسيار يافت و محمد على شاه مصمم شد مدير و نويسندگان آن را از ميان بردارد . اولين شمارهء روزنامهء صور اسرافيل روز پنجشنبه 17 ربيع الاخر 1325 ، تقريبا يك سال و دو ماه پس از رسميت يافتن مشروطيت ايران انتشار يافت . پس از شروع استبداد صغير و كشته شدن جهانگير خان هواداران صور اسرافيل به انتشار روزنامه در خارج ايران مصمم شدند ، و پاريس را براى انجام اين مقصود مناسب يافتند . در آن زمان در پاريس بيست و دو چاپخانه با حروف فارسى داير بود اما صمد خان ممتاز السلطنه همين‌كه از نيت معاضد السلطنه كه براى اين كار به فعاليت آغاز نهاده بود آگاه شد به وزارت امور خارجهء فرانسه مراجعه كرد و عدم موافقت دولت ايران را با انتشار روزنامهء صور اسرافيل در فرانسه ، به تأكيد تمام بيان نمود . ممانعت صمد خان كوشندگان را نااميد نكرد و با اتخاذ تدابيرى طبع و نشر روزنامه ادامه يافت . پس از چندى دفتر روزنامه به جهاتى از پاريس به سويس منتقل شد و سرانجام پس از طبع سه شماره ، به جهت مشكلات مالى چاپ صور اسرافيل در خارج ايران نيز متوقف و تعطيل گرديد . شمارهء اول روز اول محرم 1327 و شماره سوم پانزدهم صفر همين سال انتشار يافت و بدين‌گونه طبع و انتشار دورهء دوم صور اسرافيل به تعطيل انجاميد . ( 21 ) - [ عبد اللطيف طسوجى تبريزى ] يكى از بزرگ‌مردان و نيكان دورهء قاجاريه عبد اللطيف طسوجى تبريزى بود . او پارسا و دانا و مردم‌گراى بود ، و زمانى كه ناصر الدين ميرزاى وليعهد در تبريز مىزيست محمد شاه وى را به معلمى وليعهد گماشت . محمد شاه پس از چهارده سال و سه ماه پادشاهى شب سه‌شنبه ششم شوال 1264 درگذشت و پسرش ناصر الدين ميرزاى وليعهد روز يكشنبه 18 شوال 1264 برابر 26 سنبله ( شهريور ) 1227 در تبريز تاجگذارى كرد ؛ و سپس عازم تهران شد . از جمله ملازمانش عبد اللطيف بود كه ملاباشى لقب يافته بود . وقتى شاه نو به قزوين رسيد ملاباشى سالخوردگى و فرسودگى را عذر آورد و از شاه تقاضا كرد اجازه دهد از خدمت كناره گيرد تا به عتبات رود و بقيت عمر را در آن مقام شريف بگذراند . شاه پذيرفت . ملاباشى محسن پسر ارشدش را به وى سپرد ، و راهى عتبات شد . محسن زمانى كه پدرش در تبريز معلم وليعهد بود به منظور تكميل تحصيل علوم متداول