اقبال يغمايى ( گردآورنده )
89
شهيد راه آزادى سيد جمال واعظ اصفهانى ( فارسى )
( 16 ) - حاج ميرزا يحيى دولتآبادى : پسر دوم حاج ميرزا هادى دولت - آبادى ، روز چهارشنبه هفدهم رجب 1279 در دولتآباد اصفهان متولد شد . در طفلى از معلم سرخانه قرآن و خط آموخت . در سال 1290 با مادرش به عراق عرب رفت و در نجف اشرف به تكميل تحصيل پرداخت . پس از چهار سال اقامت در آنجا به ايران بازگشت . در سال 1297 قمرى با پدر و مادرش به مشهد رفت و هفت ماه در آنجا ماند . پس از بازگشتن به تهران به مصر و حجاز سفر كرد . چون به تهران مراجعت نمود به امور اجتماعى پرداخت . مردى بلندطبع ، پاكيزهسرشت ، خيرخواه بود و ميان طبقات مختلف مردم احترام و اعتبار داشت . به معارف ايران خدمتهاى شايان و درخور تحسين كرد . در سال 1315 قمرى مدرسهء سادات را بنيان نهاد . افزون بر اين در تأسيس چند مدرسهء ديگر شركت و اهتمام بليغ كرد . در سال 1911 ميلادى - 1329 قمرى - به نمايندگى دولت ايران در كنگرهء بين المللى كه در لندن تشكيل يافت شركت جست . او شرح زندگى و خاطرات و خدمتهايش را در كتاب مفصل حيات يحيى آورده است . در هشتاد سالگى به ماه آبان 1318 شمسى - 2498 - درگذشت . ( 17 ) - محمد على شاه : روز چهاردهم ربيع الثانى 1289 قمرى زمانى كه پدرش مظفر الدين ميرزا وليعهد و فرمانرواى آذربايجان بود در تبريز تولد يافت . مادرش تاج - الملوك ( ام الخاقان ) دختر اميركبير و عزة الدوله خواهر تنى ناصر الدين شاه بود . در اوايل ماه شوال 1324 قمرى بيمارى مظفر الدين شاه كه بيشتر دوران پادشاهيش بدان گرفتار بود شدت يافت و چون اميد از زندگى برگرفت بفور وليعهد را از تبريز به تهران احضار كرد . او روز دوشنبه اول ذىقعدهء 1324 برابر 25 قوس ( آذر ) 1285 شمسى به تهران رسيد . شاه زمام امور را به دو سپرد . نيمهشب چهارشنبه 24 ذىقعدهء 1324 مظفر الدين شاه درگذشت و روز شنبه چهارم ذىحجه 28 جدى ( دى ) 1285 مراسم تاجگذارى محمد - على شاه انجام يافت . به هنگام تاجگذارى سى و هشت تير توپ به شمارهء سالهاى عمر شاه رها شد و روز دوشنبه بيستم ذىحجه سكههاى جديد طلا و نقره كه به اسم شاه نو ضرب شده بود رايج شد . در آغاز پادشاهيش با آزاديخواهان همراه و با استقرار مشروطيت موافق بود ؛ اما ديرى نگذشت كه ناسازگاريهايش آشكارا شد . بعدازظهر روز جمعه 25 محرم 1326 قمرى برابر نهم حوت ( اسفند ) 1286 شاه با جمعى از همراهانش به قصد رفتن دوشانتپه از قصر سلطنتى حركت كرد . سه ساعت و پانزده دقيقه بعدازظهر به پيچ خيابان وحش مجاور تخت بربريها ( اكباتان امروز ) رسيد . در اين هنگام وسيلهء ناشناسى سه بمب كوچك دستى به طرف اتومبيل او پرتاب شد . بر اثر انفجار همه شيشههاى اتومبيل شكست . دو تن نيز كشته و عدهاى زخمى شدند اما خود او كه در كالسكهء سلطنتى بود صدمه نديد . پيشوايان مشروطيت كه راه استقرار مشروطيت را با مدارا و آهستگى هموارتر و آسانتر از برانگيختن شاه مىپنداشتند ، پس از حادثهء سوءقصد به سبب بدرفتاريهايش دريافتند كه جز مبارزات شديد چاره و گريزى ندارند ، شاه روز سهشنبه 23 جمادى الاول برابر دوم سرطان