اقبال يغمايى ( گردآورنده )
79
شهيد راه آزادى سيد جمال واعظ اصفهانى ( فارسى )
در سال 1308 قمرى به اصفهان سفر كرد . در حلقهء درس آخوند ملا محمد باقر درآمد ، و مدتى نيز در محضر سيد محمد باقر درچهاى درس خواند . مقارن همين احوال با ميرزا نصر اللّه بهشتى ملك المتكلمين و سيد جمال واعظ آشنا شد ، و اين سه همفكر با مساعدت يكديگر مدرسهاى تأسيس كردند و به تدريس علوم جديد پرداختند . ملايان قشرى مردم - فريب ، بانيان مدرسه را تكفير نمودند و هنوز بيش از دو ماه نگذشته بود كه دستهاى از جاهلان كوردل به تحريك روحانى نمايان مغرض بانيان مدرسه را به ضرب چوب مجروح و مدرسه را تعطيل كردند . مجد الاسلام پس از مدتى مغضوب ظل السلطان حاكم اصفهان شد و از بيم جان شبانه با لباس مبدل به تهران گريخت . در پايتخت در انديشهء روزنامهنويسى افتاد چون عين الدوله با دادن امتياز روزنامه به وى مخالفت كرد با اديب الممالك فراهانى در نوشتن و انتشار روزنامهء ادب شريك شد ، و مدتى نيز به تنهايى اين مهم را عهدهدار بود . مجد الاسلام چون در آغاز ورود به تهران با عين الدوله روابط دوستانه داشت آزادى - خواهان وى را خفيهنويس وى مىشناختند ، از او پرهيز مىكردند و به چشم نامحرم به وى مىنگريستند . مجد الاسلام چارهگرى را گاهگاه در روزنامهء ادب از صدراعظم انتقاد مىكرد ، و در چند مورد علنا با عين الدوله به مخالفت سخت پرداخت . صدراعظم به تلافى حكم تبعيد وى را از شاه گرفت . مجد الاسلام آگاه شد ، ترسيد و به اميد رستن از بلاى بند و تبعيد عكس عين الدوله را در روزنامهء ادب چاپ كرد . شالى گرانبها و قلمدانى پرقيمت برايش فرستاد و بدين افسون دگربار وى را به خود مهربان كرد . اما ديرى نپاييد كه دشمنان مجد الاسلام چند نامه را كه وى به خط خود دربارهء زشتكارىهاى صدراعظم نوشته بود به دست عين الدوله دادند . او دستور داد مجد الاسلام را دستگير و به كلات تبعيد كنند . مأموران به جستجويش پرداختند و چون خبر شدند كه در خانهء ذو الرياستين پنهان شده روز جمعه 23 ربيع الثانى 1324 بدانجا رفتند . نبود . دانستند به خانهء حاجى عبد الحسين تاجر اصفهانى پناه برده ، نيمشب به آنجا رفتند و دستگيرش كردند ، و صبح روز شنبه 24 ربيع الثانى وى را با ميرزا حسن رشديه و ميرزا آقا اصفهانى به كلات فرستادند . چون آزاد شد به تهران بازگشت . به نشر روزنامهء نداى وطن پرداخت . چندى نيز روزنامهء كشكول و محاكمات را منتشر كرد . در همين اوان امتياز روزنامهء الجمال را براى ميرزا محمد حسين اصفهانى گرفت . مقالت اول شمارهء اول اين روزنامه از اوست . در جريانهاى سياسى مدتى كوتاه در باغ شاه زندانى شد . چندى نيز خبرنگار يكى از جرائد روسى بود و آزاديخواهان به مكافات همين خطا و گناه از او بيزارى مىجستند . در سال 1295 خورشيدى - 1334 قمرى - رئيس معارف كرمان شد ، يك سال بر اين سمت بود و سرانجام در سال 1342 قمرى - 1302 - درگذشت . از او شش پسر و يك دختر باقى ماند . ( 5 ) - فصيح الملك شوريدهء شيرازى : ميرزا محمد تقى ، فرزند عباس ، از