عبدالله مستوفى

73

شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )

سفارت امريكا - تهران حكومت اتازونى بشما تعليم ميدهد كه در نزد اولياى امور ايران و جميع اشخاصيكه علاقمند بمسائل ايران هستند ، اين مسأله را جدا تكذيب كنيد كه حكومت اتازونى از مساعدت ايران مضايقه نموده است . نمايندگانى كه از طرف حكومت اتازونى در كميسيون صلح پاريس عضويت داشته‌اند ، مكرر صادقانه سعى نمودند كه نمايندگان ايران در كنفرانس صلح ، وسيله و موقعى براى اظهار مطالب خود بدست آورده ، و مسألهء ايران مطرح مذاكره گردد . هيئت اعزاميهء امريكا تعجب داشت از اين‌كه از هيچ طرف ديگر مساعدت با اين مساعى خيرخواهانهء آنها نمىشده و ليكن اكنون انتشار اين قرارداد ايران و انگليس تا درجه‌اى علت عدم موفقيت مأمورين اتازونى را در شنواندن مطالب نمايندگان ايران ، آشكار ميسازد ، و به نظر ميآيد كه حكومت ايران مساعدت تأثير بخشى با نمايندگان خود كه بپاريس فرستاده بود ، ننموده است . دولت اتازونى معاهدهء جديد ايران و انگلستان را با تعجب تلقى مينمايد ، زيرا ، معاهدهء مزبور معلوم ميدارد كه ايران ديگر مايل بمساعدت و كمك امريكا نيست ، و حال آنكه نمايندگان ايران « 1 » در پاريس ، صريحا و لزوما مساعدت و امداد امريكا را خواستار شده بودند . سفارت امريكا - تهران متن ابلاغيه بقدرى مصرح و مصدق بيانات ماست ، كه محتاج بهيچگونه تأويل و تفسير نيست . مقالات روزنامه‌هاى پاريس ، بخصوص « تان » يعنى جريدهء نيمرسمى و ارگان دولت فرانسه ، را در تهران همه‌كس خوانده ، و نظريات دولت و ملت فرانسه را نسبت بايران و اين قرارداد فهميده است . بدون رجوع بدوسيهء مذاكرات نمايندگان ايران در كنفرانس صلح ، و مطالبى كه آنها اظهار داشته ، و از طرف شما بلاجواب مانده ، و يا جوابهاى بىربط به آنها داده‌ايد ، و بدون اطلاع بر تلگرافات رمز سفارت انگليس در تهران بوزارت خارجهء لندن ، و دستورى كه از طرف آن دولت راجع به طرز پذيرائى و استماع مطالب نمايندگان ايران ، بمأمورين خود در كنفرانس صلح پاريس داده شده ، و بدون استحضار از انتريكها و دسيسه‌هائيكه در تهران و لندن و پاريس ، بتوسط شما در

--> ( 1 ) - عليقلى انصارى « مشاور الممالك » رئيس اين هيئت سفارت و جناب آقاى حسين علاء « معين الوزراء » يكى از نمايندگان آن بوده‌اند . مرحوم مشاور الممالك در كابينهء قبل وزير خارجه و آقاى حسين علاء وزير فوايد عامه بودند . حسن وثوق كه كابينهء خود را تشكيل كرد چون با اين دو نفر نميتوانست قرارداد بين انگليس ، ايران را ببندد و حاجت به همكارى هم فكرهاى خود داشت آنها را ببهانهء كنفرانس صلح از ايران به پاريس پرتاب كرده چنان كه ديديم در كار آنها هيچ اقدامى ننمود و بعد از چندى نصرت الدوله را به سمت وزير خارجه براى كارچاقى قرارداد بپاريس و لندن فرستاد و مشاور الممالك را شايد براى اينكه اگر بتهران بيايد در محافل و مجالس سبب عدم پيشرفت مأموريت خود را آفتابى كند بسفارت كبراى تركيه فرستاد ، و چنان كه در آتيه خواهيم ديد مشاور الممالك در تركيه بود كه كابينهء قرارداد افتاد و كابينهء مشير الدوله او را براى عقد قرارداد دوستى به سمت سفارت كبراى فوق العاده به مسكو مأمور كرد و شد آنچه شد .