ولى ، اگر هر وزارتخانه با اسلوب يكى از دول كه در مسائل فنى آن وزارتخانه زبردست‌ترند ، تأسيس و تشكيل ، يا اصلاح و ترميم شود ، چه عيبى لازم ميآيد ؟ دولت ژاپن كه در خواستن مشاق و معلم اين رويه را اتخاذ كرد ، چه ضررى برد ؟ آيا پولى كه از وزارت ماليهء با اسلوب امريكا بيرون بيايد براى امنيه و نظميه و قشونى كه به طرز سوئد تشكيل يافته باشد رواج نيست ! هرگاه واقعا تا اين اندازه معتقد بوحدت اسلوب هستيد ، پس خوب است در ضمن عقد يك قرارداد و بوسيلهء صدور يك بيانيهء ديگر ، فكرى هم براى وزراء و مجلس شوراى ملى و ساير مقامات عاليه نموده ، مقدرات اين مملكت را يكسره بكابينهء سن‌ژام تفويض كنيد ، تا آنوقت واقعا اين مملكت مانند هندوستان و جنوب آفريقا بوحدت نامهء اسلوب نائل آمده ، جان مردم از دست زمامدارى مثل شما خلاص شود . استدلال شما در خصوص سبب مراجعه بانگلستان براى متخصصين فنى منحصر بفرد ، و عبارتست ، از اينكه ، ساير ملل مثل اهالى بريتانياى كبير در ترقى ايران علاقه‌مند و ذىنفع نيستند . علاقه‌مندى و ذينفعى انگليسها در ايران مسلم و ترديدناپذير ، و مانند علاقه‌ايست ، كه يك نفر مالك قوى بملك همسايهء ضعيف خود دارد . اگر هيچ مالك ضعيفى ، ذينفعى همسايهء قوى خود را دليل مداخلهء او در ملك خود قرار ميدهد ، ما هم اين استدلال شما را منطقى دانسته ، بحسن تدبير و عقل و كياست پهلوان سياست و داهيهء شرق خود معتقد ميشويم ؛ و الا شما يا بكودنى ، يا خيانت‌كارى خود متعرف شويد . مينويسيد : « البته براى تصميم در عقد اين قرارداد ، و خاتمهء دورهء بىتكليفى ، علل و موجبات ديگرى نيز موجود بود ، كه اظهار و اعلام آنها فعلا نيز ، خالى از اقتضاست ؛ و ارباب فراست ، با مختصر تأمل و توجهى ، بوضعيات بين المللى مىتوانند آن حقايق را دريافته و تصميمات دولت را تقدير نمايند . » شايد ميخواهيد بفرمائيد كه در عقد اين قرارداد مجبور بوده‌ايد ، و عنفا شما را بامضاى آن وادار كرده‌اند ، در اين صورت ، اولا ممكن بود شرافتمندى خود را بكناره‌جوئى از كار بر همه معلوم نموده ، اقدام به اين ايرانكشى ننمائيد ، بر فرض اينكه حب جاه بر شرف دوستى چربيده ، نميخواستيد از كار كناره اختيار كنيد ، اقلا مثل سابقين « 1 » بتعاطى مراسلات پرداخته ، و در مراسلهء آخرى كه بمنزلهء قبول قرارداد بود مجبور بودن خود را در ضمن ، ايراد نمائيد . ولى ما ميگوئيم : شما مجبور نبوده و فقط براى رعايت صرفهء شخصى خود اين قرارداد را منعقد داشته‌ايد . زيرا ، اگر مجبور بوديد ، در بيانيهء خود از اين قرارداد مشئوم ، كه ضرر آن از آفتاب روشنتر است ، آنقدر تمجيد نميكرديد ،

--> ( 1 ) - مقصود محمد وليخان خلعتبرى سپهسالار است ، كه در زمان رياست وزراء خود تشكيل كميسيون مختلط را كه نمايندگان دولتين هم در آن عضويت داشته ، و در حقيقت مقدمهء اجراى دو منطقهء نفوذ بود به همين طرز ، با اشاره باجبار پذيرفت .