عبدالله مستوفى
65
شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )
همكيشان خود ، در جنگ بر ضد متفقين « 1 » كه شما در بيانيههاى خويش گناه بزرگ زمامداران آن دوره وانمود ميكنيد ، اقدامات بالمره شخصى بوده و ابدا ربطى بهيئت دولت نداشته است ، و اين كار در عالم سوابق و شهود بيحسابى دارد . و هيچوقت هيچ دولتى نتوانسته است مداخلات افرادى ملت خود را در جنگهاى بين دو دولت ديگر مانع شود . اقداماتى كه دولت ايران در اين ده ساله براى دفاع حيثيت و استقلال خود به عمل آورده همين چند فقره بوده است و از غالب آنها هم نتيجهء مطلوبه را بدست آورده است . ما نميدانيم مقصود شما از نقشههاى احساسى كه دولت ايران دنبال آنها رفته و وخامت بار آورده چيست ؟ و تمام وسائل متصوره كه به آنها تشبث جسته و بالاخره عقيم مانده است كدامست ؟ شايد رد قرارداد 1907 را نقشهء احساس دانسته و معتقد هستيد كه خوب بود ايرانيها از همان روز اول ، بنقشهء تقسيمى كه دولتين كشيده بودند رسما راضى شده ، براى شمال مستشارهاى روسى و براى جنوب مستشارهاى انگليسى ، مستخدم ميكردند . يا اينكه مى خواهيد بفرمائيد كه دولت ايران براى اصلاح ماليه و قواى تأمينيه و نظميهء خود عبث از امريكا و سوئد مستشار و مشاق و معلم آورده ، يا چرا بلژيكىها را كه دستنشاندهء دولتين بودند ، از مداخله در ماليهء مملكت منع كرد ؟ و اين مقاومتهاى جزئيه را هم كه از طرف كابينهها و مقامات ملى به آن اقدام شده است خلاف مصلحت و نقشههاى احساس ميدانيد ؟ در اين صورت ما ناچاريم بگوئيم كه اين سليقه در طرز مملكتدارى ، منحصر به شخص شماست و سايرين اين قبيل اقدامات را نقشهء احساس ندانسته و اگر نتيجهء عملى هم نداشته باشد ، براى اثبات هويت ملى لازم ميشمرند . ميگوئيد : « 2 » در نتيجهء اين افكار هيئت دولت مطالعات زيادى را در اطراف قضيه نموده ، و تمام طرق را در تحت نظر و فكر درآورده در نتيجه معتقد به اين عقيده شده كه مراجعه و توسل بمتخصصين از ملل مختلفه براى مصالح دولت و مملكت عملى نبود . « زيرا علاوه بر احتمال رقابتهاى ملى و نژادى ما بين آنان كه براى پيشرفت اصلاحات مضر و نتايج سوء آن متوجه ما ميگرديد ، هيچيك از ملل را در تعهد وسائل سعادت مملكت طورى ذى علاقه و ذينفع نمىكرد كه مساعدتهاى مهمى براى ترقيات فورى و سريع نموده ، مملكت را از حالت بدبختى و فلاكت امروزه بطور مؤثرى رهائى بخشند و علاوه بر اينكه همان رقابتهاى اول امر امكان وقوع آن را مشكل مىنمود بر فرض وقوع پس از مدتى تجربه و عمل با تحمل مضار و آفات مسلمهء تأخير ، مسألهء توحيد سبك اصلاحات مراجعه به مبداء واحد فنى را مخصوصا دربارهء ادارات مهمه الزام ميكرد . » « با توجه بنكات فوق و تحت نظر آوردن حقايق و وضعيات داخلى و خارجى مراجعه
--> ( 1 ) - مهاجرين ( 2 ) - خوانندهء را متوجه ميكنيم كه كلمات و جمل اين قسمت از بيانيه را درست در نظر بگيرند و با نطق خياط دروغين كه بعد به آن خواهند رسيد تطبيق فرمايند .