عبدالله مستوفى

668

شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )

افاقه‌اى نكرد ، و شب 27 آبان 1304 ، مطابق غرهء جمادى الاولى ، در هفتاد سالگى ، دار فانى را بدرود گفت . فردا صبح 27 ، آبان او را در خانه غسل دادند ، و بلافاصله وسائل تشييع حاضر شده ، جنازه را به حضرت عبد العظيم برديم ، و چون در مقبرهء خانوادگى جائى خالى نمانده بود ، در مسجد سمت دست راست رواق جلو حرم ، كه فعلا چراغ خانه است ، به خاك سپرديم . فردا صبح 28 آبان ، مجلس ختم مردانه ، در مسجد حاجى شيخ عبد النبى منعقد شد . نزديك ظهر ختم را جمع كردند . ولى ختم زنانه تا سه روز در خانهء خودمان برقرار بود . طلبكارها ، در قبول ملك و خانه ، خيلى بىانصافى ميكنند ، و ما هم از التفات عدليه كه رأى بمالكيت رباخواران داده است ، چاره‌اى جز قبول تقاضاهاى غير عادلانهء آنها نداريم . مشترى خارج هم هيچ پيدا نميشود ، كه ملك را به آنها فروخته ، اصل و فرع طلب آنها را بدهيم . در هرحال ، مقدمات كار سروصورتى گرفته ، و اميد است در اين زمستان ، بالمره خود را از زير بار اين قرض بىوجه ، كه بسى و پنج هزار تومان سرگذاشته است ، خلاص كنيم . مجلس مؤسسان عدهء نماينده مجلس مؤسسان را ، دوبرابر عدهء نمايندگان مجلس شورايملى ، مقرر داشته ، و در كل كشور انتخابات را شروع ، و از اوايل آذر ، پيش‌رس نمايندگان وارد تهران شده ، و تا پانزدهم اين برج دويست و چهل و يك نفر از آنها حاضر بودند ، و اين روز براى افتتاح مجلس مؤسسان تعيين شد . مردم ، چون قبل از وقت فهميده بودند ، كه دولت در هرحال مقصود خود را پيش خواهد برد ، در انتخابات نمايندگان ، علاقه‌اى نشان ندادند . از كانديداها هم ، چون ميدانستند جز چند روز صرف وقت ؛ اين كار فائده‌اى ندارد ، علاقه‌اى به اين كه خود را پيش بيندازند ، بروز نكرد . در حقيقت ، دولت نام هركس را ميخواست از صندوق بيرون ميكشيد . معهذا ، عدهء زيادى از اشخاص متعين ، از مركز و ولايات ، انتخاب شده بودند ، كه عده‌اى از آنها وكلاى موافق پهلوى در مجلس شوراى ملى بودند . حتى بعضى هم ، كه در روز نهم آبان ، شايد عمدا غيبت كرده بودند ، بعد از آنكه ديدند كار گذشت ، بداوطلبى عضويت در مؤسسان ، عذر مافات را از پيشگاه والاحضرت پهلوى ، رئيس دولت موقتى ، دامت عظمة خواستند . براى توضيح چگونگى افتتاح اين مجلس ، هيچ به از اين نيست ، كه برنامهء رسمى افتتاح آن را به نظر خوانندهء عزيز برسانم . اينك عين برنامه . آئين گشايش مجلس مؤسسان « چون برحسب ارادهء بندگان والاحضرت اقدس دامت عظمة ، مجلس مؤسسان ، روز يكشنبهء 15 آذرماه 1304 ، افتتاح مىيابد ، ترتيبات ذيل ، براى مراسم تشريفات روز مزبور ، مقرر ميگردد . 1 - خط عبور . موكب مسعود والاحضرت اقدس ، دامت عظمة ، از خيابان سپه ، خيابان باب همايون ، خيابان ميدان ارك و باغ وزارت فوايد عامه ، بمجلس مؤسسان ، نزول اجلال ميفرمايند .