است توضيحاتى بدهد بفاصلهء يكى دو ساعت بعد از كتك‌كارى دفعهء دوم در نظميه زندگانى را وداع گفته ، و بگفته‌هاى رفيق عزيزش هم ، كه به نظر ميرسيد محرك اصلى رفتن ماژور ، به اين تماشا يا بعبارت ساده‌تر فرستادنش بدم اين مرگ بوده است هيچ اعتمادى نميتوان كرد حتى اگر بدليل جلوگيرى نكردن از كتك‌كارى در داخلهء نظميه ، خود نظميه را هم در اين عمل ذيدخل بدانيم ، بپرونده‌هائى هم ، كه براى مظنونين و متهمين و سه نفر محكومين باعدام ، در نظميه تشكيل شده است ، نيز بايد بىاعتماد بود . از خوانندهء عزيز تمنا دارم ، شرح آخرين پردهء نفت شمال ايران را ، كه ذيلا بعرض ميرسانم ، بدقت مطالعه فرموده ، و مخصوصا تصادف اين واقعهء غم‌افزا را ، با آخرين پردهء نفت ، در نظر بگيرند ، و توجه داشته باشند ، كه آنچه در اين مورد نوشته مىشود ، با صورت جلسه‌هاى مجلس شوراى ملى و كميسيونهاى مربوط مجلس و اسناديكه در آرشيو وزارت فوائد عامه فعلا هم موجود است ، كاملا مطابقه مىكند . آخرين پردهء كار نفت شمال بعد از آنكه امتيازنامهء نفت شمال بشرحيكه خوانندهء عزيز از صفحهء 397 تا 400 همين جلد از آن مسبوق است ، از مجلس شوراى ملى گذشت ، بواسطهء موشك دوانىهاى انگليسها كمپانى استاندارد اويل بناى گرفت‌وگير را ، در عملى كردن مادهء 4 امتيازنامه گذاشت ، و دولت مجبور شد كه با تبديل جملهء « استاندارد اويل » بجملهء « استاندارد اويل ، يا هر شركت آمريكائى ديگر » توسعه‌اى در مشتريان ، و رقابتى بين اين شركت و شركت سينكلر ايجاد نمايد . ولى بازهم كارى پيش نبرد ، چون بعضى از وكلاى مجلس ، اگر طرف معامله را ميشناختند براى اظهار وجود در سفارت‌خانه‌هاى ذينفع ، يا از راه حسد به نخست‌وزير ، يا بطمع اخاذى از كمپانى طرف معامله ، عمدا در مواد گرفت‌وگير بيموضوع زياد ميكردند ، دولت دست به كار نقشهء ديگرى شد ، و آن اين بود كه اسم كمپانىهائى كه در باطن خيال معاملهء با او را دارد ، مجهول بگذارد و براى عملى كردن اين منظور ، مواديكه براى تشريح مادهء 4 لازم ميداند ، از روى پيشنهادهاى دو كمپانى ، مرتب كرده ، بدون ذكر اسم كمپانى طرف معامله ، از مجلس بگذراند ، و بعد از آن با نمايندگان دو كمپانى استاندارد اويل و سينكلر ، يا هر كمپانى ديگرى ، البته از آمريكائيها ، وارد مذاكره شود ، و با هريك از آنها كه شرايط تصويب كردهء قبلى مجلس را پذيرفتند ، سر معامله را بهم بياورد و بعد قرارداد امضاء شدهء طرفين را بمجلس ببرد ، كه مجلس هم معامله با اين كمپانى را تصويب نموده ، كمپانى مزبور وارد عمليات شود . در تمام مدت كابينهء اول مشير الدوله ، و كابينهء دوم قوام السلطنه ، و كابينهء مستوفى الممالك و كابينهء دوم مشير الدوله ، و دو كابينهء سردار سپه ، و تا اينوقت اين كار مطرح بود ، و هريك از اين چند كابينه ، در نوبت خود ، روى آن عمل كرده و بالاخره موفق شده بودند ، كه مواد توضيحى مادهء 4 را بدون ذكر اسم كمپانى ، از مجلس بگذرانند و با نمايندگان كمپانىهاى آمريكائى وارد مذاكره شوند ، و شرايط را حلاجى كنند و بكمپانى سينكلر تمام مواد تصويب