بيايند . در اين موقع مجلس علنى منعقد بود . نمايندگان اصناف در صحن بهارستان ايستادند . خالصىزاده امام صف نماز جماعت بازار را ، كه همراه آورده بودند ، براى مذاكره با رئيس مجلس ، بدرون پارلمان فرستادند . خالصىزاده ، در اين‌وقت ، آيت اللّه زادهء خالصى معروف ، و بر خلاف امروز طرف توجه عمومى بود . كاركنان تشريفاتى مجلس او را باطاق هيئت رئيسه فرستادند ، تا بعد از جلسه ملاقات حاصل شود . افراد فراكسيون تجدد ، كه جمعيت اصناف را ديده ، و از سماجت عربى خالصىزاده هم بىاطلاع نبودند ، فكرى بخاطرشان رسيد ، و آن مرعوب كردن اين آخوند عرب بود . چند نفر از آنها كه گفتند تدين هم همراهشان بوده ، بعنوان پذيرائى خود را بدرون اطاق انداخته ، در را بستند و كتك سفتى بآيت اللّه زاده زدند . خبر بنمايندگان اصناف رسيد ، براى خلاصى خالصى داد و فرياد راه انداختند . رئيس ادارهء جلسه را بنايب رئيس ، كه تازه از كتك‌كارى خالصىزاده فارغ ، و در جلسه حاضر شده بود ، واگذاشته بيرون آمد . رؤساى نمايندگان اصناف را پذيرفت ، و با متانت آنها را آرام كرده ، به آنها وعده داد كه عرايض آنها طرف توجه مجلس قرار خواهد گرفت . همين اقدامات و سروصدا سبب شد ، كه جمهوريخواهان مجلس با وجود عدهء كافى براى طرح لايحهء جمهورى نتوانستند در اين شب ( 29 حوت ) كارى صورت بدهند و دانستند كار به اين سهولت نيست ، كه مثلا با يك قيام و قعود معمولى اكثريت ، خاتمه يابد ، و در حقيقت اين نمايش عظيم روز شنبهء دوم حمل ، يعنى روزى كه در اين‌وقت جمهوريخواهان تصور ميكردند ، بتوانند لايحهء پيشنهادى را در آن روز ، بگذرانند ، گرديد ، و خواب و خيال جمهورىطلبى را باطل نمود . تفأل آقاى دكتر حسن عظيما وكيل عمومى ديوان كشور امروز ، در آن اوقات مدعى العموم ديوان محاكمات ماليه بود . صبح 30 حوت من براى ديدار دكتر به منزل ايشان رفتم . آقاى ريحان مدير روزنامهء گل زرد ، كه در آن واحد رئيس دفتر ديوان محاكمات ماليه هم بود ، مثل من براى ديدار او وارد شد . يك شخص ديگرى هم ، كه از جملهء خواص دكتر و فعلا اسمش نظرم نيست از راه رسيد . دكتر حسن خان در دوره‌هاى قبل از سياستمداران بوده ، و در اينوقت هم كه ادارى شده بود از سياست‌بافى بدش نمىآمد و رفقاى سياستمدار سابقش هنوز هم از دادن اخبار تر و تازه به او كوتاه نمىآمدند ، و بازهم مثل دورهء سابق از جزئيات مسائل روز و چگونگى افكار محافل مطلع باخبر ، و يكى از اشخاصى بود كه صددرصد اطمينان داشت ، كه رنود جمهورى را علم خواهند كرد . ميدانيم مقرر شده بود كه عصر 29 حوت قانون خلع قاجاريه ، و برقرارى جمهورى و رياست جمهورى سردار سپه از مجلس بگذرد ، و چنان كه ديديم نگذشته بود ، و البته اين نگذشتن كار در ساعت مقرر ، سكته بساير برنامه‌ها وارد ، و كارها را درهم و برهم ميكرد بنابراين مباحثه در اين‌كه چه پيش خواهد آمد ؟ و بالاخره ، در اين بازى كدام يك