عبدالله مستوفى
582
شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )
براى عملى كردن اين مقصود ، بدست داشتن نظميه از لوازم كارست . زيرا ، باوستداهل و مأمورين سوئدى زيردست او كه در نظميه هستند نميتواند شهر پاىتخت را كاملا در دست داشته ، و اقدامات خفيهاى كه براى مقاصد جاهطلبانهء خود لازم دارد ، باجراء برساند . براى كلككنى سوئديها عدهاى از طرف رئيس الوزراء مأمور بازرسى نظميه شدند و روزنامههاى تهران گزارشهاى اين مفتشين را كه البته تماما پر از بىترتيبى كار سوئديها بود منتشر كردند ، و بعد از چند روزى سرهنگ محمد خان در گاهى كه تا اين موقع رئيس دژبانى بود ، برياست نظميه برقرار شد و سوئديها همانطور كه از ژاندارمرى خارج شده بودند ، از نظميه هم اخراج گشتند و بعضى از روزنامهنويسان ، كه بازهم زبان بدهن نميبردند ، به اين سرو و آنسر تبعيد و پارهاى از آنها هواخواه شدند . اقدامات بلدى سردار سپه ميدانيم ، بموجب نظامنامهاى كه سيد ضياء الدين براى بلديه نوشته است تعيين رئيس بلديه ، با رئيس الوزراء است . سردار سپه كريم آقاى سرهنگ ( سرلشگر بوذر جمهرى ) مرد بيسواد ، ولى جدى و كارى را باينكار مأمور كرد . سابقا نوشتهام ، كه بعد از سيد ضياء الدين ، فقط عمارت فعلى شهردارى تهران ، البته نه بكاملى امروز ، ساخته شده بود ، ولى خاكهاى زيادى خرابى بناى سابق را بدورهء حوض ريخته ، دره تپههاى بسيار بدمنظرى در آن ايجاد و چون جا كم آورده ، باقى خاكها را در گوشهء شمال غربى ميدان انبار كرده بودند . سرهنگ كريم آقا ، با وسائط نقليهء قشون ، كه تحت ادارهاش بود ، در ظرف چند روز ، خاكهاى زيادى را از سطح ميدان خارج ، و بعضى قسمتهاى ناتمام بناى جديد را تمام كرد و اين ميدان را كه بميدان سپه موسوم گشت ، به شكل حاليه درآورد ، ( مجسمه رضا شاه در وسط حوض و فوارههاى فعلى ، از كارهاى بعد است ) و از آن روزها ، اقدامات بلدى به شرحى كه در همين جلد صفحهء 240 تا 254 نوشتهام شروع شد . ساختمان اين ميدان ، و علاقهايكه سردار سپه بامور بلدى نشان ميداد ، براى پيشرفت ساير مقاصد او نيز ، خيلى به كار بود . يكى دو نفر آمريكائى ، متخصص در امور بلدى هم ، كه حالا نظرم نيست ، در چه وقت شايد در كابينهء اخير قوام السلطنه ، استخدام شده بودند با كريم آقا همكارى ميكردند ، ولى همينقدر كه مدت استخدام آنها سرآمد ، پيمان استخدام آنها تجديد نشد ، و بكشور خويش بازگشتند . ساختمان مجراهاى فاضل آب ميدان سپه بدستور اين آقايان است ، كه بدون اينكه فكرى براى مخرج اين آب رو بكنند ، مجراى عريض پرخرجى براى اين ميدان ساخته بودند ، كه بعدها ، بلديه اين مجرا را بنهرهاى عميق طرفين خيابان الماسيه وصل ، و بنهرهاى ساير خيابانها تقسيم كرده ، بازار را از خطر سيل رهائى بخشيد . بقيهء انتخابات و افتتاح مجلس پنجم سردار سپه امروز ، غير سردار سپه دو سال قبل است ، و به خوبى ميداند كه در كشور مشروطه ، ولو ظاهرا بايد همه چيز بموجب قانون باشد ، بودجهها را با هر اجحاف و تعدى و اصراف و تبذير و حيف و ميلى كه دارد ، بايد مجلس تصويب كند و هرگونه تغييرى كه