طوفان ديدهء وطن را بساحل نجات و سرمنزل مقصود رساند ، قلم‌فرسائىهائى نمودند . شاه هم ، از 30 ميزان تا 4 عقرب ، بهر درى زد كسى كه با اين اوضاع زير بار رياست وزراء برود ، نيافت . قوام السلطنه تبعيد شده ، مستوفى الممالك رنجيده ، مشير الدوله مرعوب ، غير از اين سه نفر هم كسى كه بتواند ، در مقابل سردار سپه بود و نمودى داشته باشد ، حاضر و دم كار نبود . مجلسى هم كه تكيه‌گاه رئيس الوزراء شده ، او را از تجاوزات وزير جنگ محفوظ دارد ، وجود نداشت . پس جز سردار سپه كسى باقى نماند . آقاى مكى در تاريخ خود مينويسد ، در همين اوقات نارنجك كوچك دستى هم در اطاق مجاور اطاق شاه منفجر شد . من اين جمله را نه در آن روزها و نه در اين بيست و سه ساله ، هيچ نشنيده‌ام . اگرچه آقاى مكى منبع اين خبر را ذكر نكرده‌اند ، ولى چون البته تحقيق نكرده ننوشته‌اند ، بايد گفت كه كار سلطنت صد و پنجاه سالهء قاجاريه را همين يك نارنجك دستى خاتمه داده ، و از همين ساعت بوده است كه شاه جا خورده ، باسم مسافرت فرنك براى معالجه تصميم بفرار از تاج و تخت گرفته ، و فكر بلندپرواز سردار سپه را ، از رياست وزراء بمقامات بالاتر ، توجه داده است . رياست وزراى سردار سپه در هرحال ، سلطان احمد شاه ، در روز 4 عقرب 1302 ، دو دستخط امضا كرده ، كه يكى راجع برياست وزراى سردار سپه و ديگرى اعلام عزيمت خود به مسافرت فرنگ است . دستخط رياست وزراء چيز تازه‌اى ندارد ، كه قابل ذكر باشد ، بلكه از همان قماش دستخطهائى است ، كه هرسه چهار ماه يك بار ، يكى از آنها را امضاء ميكرده است . ولى دستخط اعلام عزيمت به سفر فرنگش ، چون بمنزلهء استعفانامهء او از سلطنت و ضمنا طرز فكر و روحيهء اين شاه را هم به خوبى روشن مينمايد ، درخور ذكر است . اين دستخط در ذيل ابلاغيهء رياست وزرا ، به امضاء سردار سپه ، در جرايد فردا منتشر شد . ابلاغيهء رياست وزراء « نظر باينكه . بندگان اعليحضرت اقدس همايونى ، براى معالجه ، و رفع كسالت مزاج ، تصميم به مسافرت باروپا فرمودند ، عين دستخط ملوكانه را كه در اين موضوع شرف صدور يافته به اطلاع عامه مىرساند » سردار سپه - رئيس الوزراء تصميم ملوكانه « عارضهء كسالت مزاجى ، كه چندى قبل موجب مسافرت اروپا شد ، و تصور ميكردم به كلى رفع نقاهت شده است ، مجددا ظاهر و با نهايت تأسف غيبت موقتى ما را از وطن عزيز ، براى استعلاج و ضرورت معالجه ايجاب مينمايد . انشا اللّه تعالى ، روز يكشنبهء 24 ربيع الاول 1342 ، از تهران ، از خط بغداد به طرف اروپا حركت خواهيم كرد ، و مقرر فرموديم ، در غياب ما برادر كامكار وليعهد بامورات مملكتى رسيدگى نموده ، مطالب مهمه را بعرض رسانيده ، و از مجارى امور ما را مطلع سازد . در اين موقع ، سعادت ملت را از خداوند مسئلت مينمائيم ، و اطمينان داريم ، در غياب