عبدالله مستوفى
548
شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )
كه لباس نظامى داشته باشند ، بر فرض اينكه مثل كامران ميرزا نايب السلطنه وزير جنگ هم ميشده ، و بايد لباس نظامى بر تن كند بدون سابقهء خدمت و رعايت مراتب ، يك مرتبه علامت بالاترين رتبههاى نظامى را در لباس خود به كار مىبستند . شاه هم ، در ميان لباسهاى خود ، البته لباس نظامى داشت ، و اگر گاهى مثلا در موقع سان قشون ، ميخواست لباس نظامى بپوشد ، بزرگترين علامت رتبههاى نظامى را استعمال ميكرد . در جاى ديگر اين كتاب هم نوشتهام كه افسران قزاق چون دستپروردهء روسها بودند ، از فنون نظامى سلام دادن را خوب زيرچاق داشته ، و بنابراين ، براى دادن سلام نظامى ببالادست و دريافت سلام از پائين دست ، برتبه خيلى اهميت ميدادند . سردار سپه هم كه سابقا افسر قزاق بود ، در ترفيعات نظامى بسيار دقيق و در اين دو ساله موفق شده بود ، تمام عنوانات نظامى قديم و سركردگان بىتابين سابق را عملا از بين ببرد ، و سردارى و امير تومانى و سه درجه سرتيپى و سرهنگىهاى ادوار قبل را ، كه جز عنوان چيزى نبود تقريبا باطل نمايد . آقاى سرلشكر جهانبانى امروز ، كه در آنوقت سرتيپ امان اللّه ميرزا ، و رئيس ستاد ارتش بود ، اصول كادر و كارىير را در درجات نظامى برقرار كرده و كار سروصورتى گرفته بود ، كه افسران موجود ارتش ، بمقامى كه حائز شده بودند ، افتخار ميكردند . بسا سردارها و امير تومانهاى دورهء قبل ، كه در ارتش متحد الشكل جديد ، رتبهء سرتيپى و سرهنگى داشتند ، و با وجود پنج شش درجه تنزل رتبه ، به اين سرهنگى بيشتر از سردارى سابقشان ميباليدند . اقامت ممتد سلطان احمد شاه در اروپا و ، سروكار پيدا كردن با سلاطين و وليعهدان دنياى مترقى ، لامحاله اين نتيجه را حاصل كرده بود كه شاه و وليعهد ايران هم مثل شاهان كل دنيا لباس نظامى بر تن كنند . نميدانم ، شايد در زمان محمد على شاه براى بازيچه فرمان سرهنگى هم براى وليعهد سلطان احمد ميرزا صادر كرده بودند ، يا اصلا اين اندازه تشريفات را هم لازم ندانستند ، در هرحال شاه ، براى خود پايهء سرهنگى صادر نمود ، و دو برادر ، با لباس متحد الشكل جديد نظامى در اينسان حاضر شدند . وليعهد هم ، كه بفرماندهى يكى از افواج تعيين شده بود سر صف فوج خود رفت ، و در موقع خود والاحضرت وليعهد يا بهتر بگويم سركار سرهنگ محمد حسن ميرزاى قاجار ، مثل ساير سرهنگها عدهء خود را جلو برادر تاجدارش رژه برد ، و نسبت به پيشكسوتها در بجا آوردن احترامات نظامى ، سبقت جست . اگرچه ، اين چيزى نبود كه سردار سپه ، در اين زمينه استدعائى از شاه بكند ، و او را بپوشيدن لباس متحد الشكل وادار ، يا وليعهد را بفرماندهى يكى از افواج تحريص و ترغيب نمايد . ولى عامهء مردم ، مانند بعضى از نويسندگان امروز اين رفتار شاه و وليعهد را هم بفشار سردار سپه ، و يكى از سياستهاى وزير جنگ دانستند ، كه مثلا كلاه لبهدار اختراعى خود را سر شاه و وليعهد هم گذاشته است . در صورتى كه اين كار ، اگر باستدعاى