عبدالله مستوفى
535
شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )
اختياراتى هستيد ، كه بهتر از همهكس ميتوانيد اين كار را انجام كنيد ، يك نظامات و مقررات سادهاى كه سرعت عمل روح آن باشد ، وضع و اعلان ، و تمام مقررات سابق را نسخ نمائيد . بيشتر تفتيشات شما بايد در عمليات خاتمه يافته باشد ، كه ببينيد به قدر پولى كه صرف شده است ، كار كردهاند يا نه ؟ در صورتى كه امروز ، تمام مقررات و تفتيشات در روى اعمالى بجا مىآيد كه بايد در آينده انجام يابد و وقتى تفتيشات سه چهار طرفه به عمل آمد ، ديگر كارى بكارى كه بايد انجام شود ، ندارند و عمدهء خسارت دولت از اين راه حاصل مىشود ، كه در مقابل وجه پرداختى كارى انجام نميگيرد . گفت روح مطلب همين است كه گفتيد . وقتى كه خواستم برخيزم گفت : من ميخواهم باز هم شما را ملاقات كنم . گفتم : منهم به تجديد اين ملاقات شايقم . منزل من در تجريش است . شما هم كه در دربند منزل داريد ميتوانيد ، در رفتوآمد ، سرى هم به منزل من بزنيد . تلفون هم دارم ، هروقت خواستيد تلفون كنيد ، همديگر را ملاقات كنيم ، ولى از من كار نخواهيد ، زيرا تصميم گرفتهام ديگر وارد كار دولتى نشوم ، و از هم جدا شديم . دكتر از من وقت ملاقات نخواست ، شايد بالمره صحبت آن روز را هم فراموش كرد و بجاى ساده كردن مقررات ، و كسر كردن اشخاص زيادى ، « با استخدامهاى تازهء خود » چند هزار نفرى بر اعضاى سابق افزود ، و بوسيلهء متحد المالهاى پوچ ادارات تابعهاش چندين قوز روى قوزهاى سابق گذاشت ، و چنان در كار مبادلهء كاغذ غرق شد كه اگر مجلس ميان جانش نرسيده ، و مقدمات استعفاى او را فراهم نكرده بود ، شايد سكته ميكرد ، يا ديوانه ميشد . از همه بامزهتر اين بود كه وقتى مجلس خواست كار او را كم كند ، و سربارى اقتصاديات را از دوش او بردارد ، آقاى دكتر گفت « يا همه يا هيچ ! » بعضى از وكلاى وجيه المله كه ميخواستند از او دفاع كنند ، و با همهء خرابكارىها او را سرپا نگاهدارند نطق آنها در مجلس به جائى برنخورد ، و حتى موجب غرغر عامه گرديد ، و حامى غلاف رفت . دولت و مجلس هم نميتوانستند ، بيش از اين تحمل كنند . جوابى باولتيماتم « يا همه يا هيچ » دكتر داده نشد ، و او را از مداخلهء در كارهاى اقتصادى بازداشتند . او هم تكليف خود را دانسته ، استعفا كرد ، و بكشور خود بازگشت ولى اثرات خرابكارىهاى او حالاها در اين كشور باقى خواهد بود و از همهء اين خرابكاريها مهمتر وارد كردن عدهء زيادى در استخدام ادارات است كه بودجهء مملكت را از چهارصد ميليون بهشتصد ميليون رسانده و بموجب قانون هيچ راهى براى خلاص از اين وضع نيست . حملهء مجلس بسردار سپه تعدى و تجاوزات سردار سپه ، و مداخلات بىرويهء او در ساير كارهاى عمومى ، همچنان ادامه دارد ، با اينكه قوام السلطنه ، در به دو رياست وزراى خود بمتحصنين مجلس وعده كرده بود كه عنقريب حكومت نظامى را موقوف خواهد كرد ، نتوانسته بود سردار سپه را