عبدالله مستوفى

18

شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )

زيرا بهترين قراردادها و عهدنامه‌ها ، اگر مورد سوء استعمال شود ، و دست‌هاى آلوده يا نالايق مأمور اجراى آن گردند ، مضارى را در برداشته ، و فاقد منافع خواهد گرديد ، و در چنين صورتى نقص و كمال قرارداد و يا ضرر و نفع آن بالسويه خواهد بود و مملكتى كه اشخاص واقف بمصالح وقت و قادر بر اجراى وظايف را فاقد باشد و يا نخواهد بشناسد ، از هيچ قراردادى استفاده نخواهد كرد ، و بطريق اولى ، فقدان قرارداد و دوام بىتكليفى و درماندگى هيچوقت از زوال و فناى آن جلوگيرى نخواهد نمود . اينجانب ، همانطوريكه تطبيق وضعيات عاليه را با سال گذشته و مقايسهء عمليات دوازده ماههء موقتى خود را بمحاكمه و انصاف افكار عامه واگذار نمودم ، در موضوع اين موفقيت اساسى نيز ، وجدان پاك اشخاصى را كه بسعادت حقيقى مملكت علاقمند هستند ، و از اغراض جاهلانه و حسيات عوام فريبانه دورند ، و مبناى حكم و تصديق آنها عقل سليم و منظور داشتن حقايق است ، حاكم قدرشناس و حق‌گذار قضيه قرار داده ، اميدوارم نتايج حسنهء اين موفقيت منظور نظر حق‌شناس عموم اهالى مملكت بوده ، بهترين مزد خدمات و فداكاريهاى اينجانب ، كه خير و سعادت و آبادى حقيقى اين مملكت است هرچه زودتر مشهود گردد . اينك ترجمهء قرارداد بين دولت انگلستان و دولت ايران نظر بروابط محكمه و دوستى و مودت ، كه از سابق بين دولتين ايران و انگليس موجود بوده است ، و نظر به اعتقاد كامل باينكه مسلما منافع مشتركه و اساسى هر دو دولت ، در آتيه تحكيم و تثبيت اين روابط را براى طرفين الزام مينمايد ، و نظر بلزوم تهيهء وسائل ترقى و سعادت ايران بحداعلى ، بين دولت ايران از يكطرف و وزير مختار اعليحضرت پادشاه انگلستان بنمايندگى از دولت خود ، از طرف ديگر ، مواد ذيل مقرر مىشود ؛ 1 - دولت انگلستان با قطعيت هرچه تمامتر ، تعهداتى را كه مكرر در سابق براى احترام استقلال مطلق و تماميت ايران نموده است ، تكرار مينمايد . 2 - دولت انگلستان خدمات هر عده مستشار متخصص را كه براى لزوم استخدام آنها در ادارات مختلفه بين دولتين توافق حاصل گردد ، بخرج دولت ايران تهيه خواهد كرد ، اين مستشارها با كنترات اجير و به آنها اختيارات داده خواهد شد . كيفيت اين اختيارات بسته بتوافق بين دولت ايران و مستشارها خواهد بود . 3 - دولت انگليس بخرج دولت ايران ، صاحبمنصبان و ذخاير و مهمات سيستم جديد را براى تشكيل قوهء متحد الشكل ، كه دولت ايران ايجاد آن را براى حفظ نظم در داخله و سرحدات در نظر دارد ، تهيه خواهد كرد . عده و مقدار ضرورت صاحبمنصبان و ذخاير و مهمات مزبور ، بتوسط كميسيونى كه از متخصصين انگليسى و ايرانى تشكل خواهد گرديد ، و احتياجات دولت را براى تشكيل قوهء مزبور تشخيص خواهد داد معين خواهد شد .