عبدالله مستوفى
240
شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )
كارهاى سيد ضياء الدين در بلديه سيد ، در بيانيهء خود ، وعدههاى اصلاحى در بلديه تهران و ساير شهرها داده ، و اين موضوع براى تظاهر بد وسيلهاى نبود . يكروز ديديم مأمورين چراغ برق ، در خيابان لالهزار سيمكشى ميكنند و همانشب در اين خيابان تا جائى كه سيم پيش رفته بود چراغ برق داير شد . خيابان علاء الدوله و اسلامبول هم بعد از چند روز چراغ پيدا كرد . چند روز بعد عدهء زيادى عمله مشغول خراب كردن سمت شمال ميدان توپخانه كه محل ادارهء بلديه بود شدند ، و بلافاصله بناى زيادى مشغول بالا آوردن پى عمارت جديد گشتند . يكروز ديگر ديده شد در خيابان چراغ برق مشغول كندوكوب هستند و گاريهاى بلديه خاك مىبرند ، و شن مىآورند و ماشين غلطك ( لامينوار ) روى شنريزى در رفتوآمد است ، و ميخواهند اين خيابان را شوسه كنند . احيانا مأمورين صحى بدكانهاى آشپزى و كلهپزى و چلوكبابى و سلمانى و حمامها ميروند ، و دستوراتى راجع به پاكيزگى ظروف و كار ابراز ميدهند و التزامهائى ميگيرند . چند روز بعد عدهاى مأمور بلدى ، در دكانهاى خيابانهاى لالهزار و علاء الدوله و ناصر خسرو افتاده ، متصرفين را ملتزم ميكنند كه دروپيكر دكان خود را برنگ سبز درآورند و آنها را كه با زبان خارجه و حروف لاتين چيزهائى براى اعلان در پيشانى و پشت شيشههاى دكان خود نوشتهاند ، وادار ميكنند نوشتههاى خود را پاك كرده التزام بسپرند كه ديگر از اين آروقهاى بىجا نزنند ، و بر خلاف مليت اقدام نكنند . روزهاى جمعه ، بايد همهء دكانها تعطيل باشد و يك مشت از اين مقررات . سيد اين اقدامات تظاهرى را باقدام اساسى نيز كامل كرد ، و آن برقرارى عوارض بر بارهاى وارد شهر بود كه علاوه بر نواقل سابق ، بايد بپردازند . نظامنامهاى براى بلديه نوشت . در اين نظامنامه ، انتخاب رئيس بلديه با رئيس الوزراء بود ، اگرچه عمر رياست وزراى سيد ضياء الدين كوتاهتر از آن شد كه اين مقدمات به نتيجه برسد ، ولى در هرحال سنگ اول بناى بلديهء امروز ، بدست سيد ضياء الدين گذاشته شده است . خدا سيد على آقا پدرش را بيامرزد ، و از تقصير طالب الحق عموى آقا بگذرد . شهردارى تهران در زمان رضا شاه پهلوى از خوانندهء عزيز اجازه ميخواهم ، از سلسلهء حوادث جلو افتاده همانطور كه بلديهء قديم را تشريح كردم ، قدرى هم از شهردارى دورهء رضا شاه پهلوى بنگارم ، تا اوضاع بلدى قديم و جديد پهلوى هم درآمده ، مقايسهء بين دو قسمت بهتر به عمل آيد . بعد از سيد ضياء الدين ، چون بلديه عايدى نسبة زيادى از عوارض جديد و نواقل قديم گيرش مىآمد ، كروكرى مىكرد . ساختمان نيمهكارهء بلديه را در شمال ميدان توپخانه تمام و كوچهها را بخرج مالكين سنگفرش و خيابانها را بخرج بلديه ، شوسه كرد ، و در خيابانها و كوچهها چراغ برقى ، با سيمكشى و اثاثيهء ناقص داير نمود ، عدهء سپور نسبة زياد شد ، و گذشته از خيابانها هرچند كوچه يكنفر