عبدالله مستوفى

219

شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )

بهره‌مند شدن از نعمت تعليم و تربيت نبايد از حقوق مختصهء طبقات متمول اولاد ظالمان بىلياقت گردد ، بلكه برعكس تمام طبقات مردم و دهقانان از نعمت تعليم و تربيت بهره‌مند شوند . لازم است تجارت و صناعت بطريق عملى تشويق گشته ، حيات تجارتى و صنعتى ما از ورطهء كنونى كه نتيجهء ضعف ادارى است خلاصى يابد . لازم است سختى و گرانى زندگانى ، كه بواسطهء فقدان وسائل حمل‌ونقل و شدت احتكار ، و در عين حال زينت و تجملات بيهوده غير قابل تحمل گرديده خاتمه يابد . لازم است وسايل ترقى تجارت كه با استقرار وسايل حمل‌ونقل و ارتباطات ، ميسر ميگردد برقرار شود . علاوه بر مراتب فوق ، و توام با تغييرات اساسى مقرر خواهد شد كه اقدامات جزئيه براى خاتمه دادن بوضعيات فلاكت‌آميز پايتخت ، و ساير مراكز ايران ، به عمل آيد . براى اين مقصود ، بلديهء معاصرى با تشكيلات وسيع و مهمى ، تأسيس خواهد شد كه تا پايتخت ايران منظرى شايستهء كرسى يك دولت شاهنشاهى را داشته ، و فلاكت‌هاى بىحد و حصر سكنهء آن خاتمه يابد . همين اقدام نسبت بساير بلاد ايران به عمل خواهد آمد ، زيرا نبايد محروم از نعمتى باشند ، كه پايتخت از آن متمتع است . اما براى اينكه تمام اين اقدامات ميسر گردد ، بايد قبل از همه‌چيز و ما فوق هرگونه اقدامى ، مملكت داراى قشونى گردد كه دشمنان داخل و خارج را به حساب دعوت نمايد . لازم است ، امنيت در محوطهء شاهنشاهى ايران ، حكمفرما گردد و اين فقط در پرتو قشون و قواى تأمينيه ميسر مىشود . فقط سپاهيان دلير قادرند كه حيات و هستى مملكت را تأمين نموده ، ترقى و سعادت و اقتدار او را فراهم سازند . قبل از همه‌چيز و بالاتر از همه‌چيز ، قشون ، هر چيزى ، اول براى قشون ، و باز هم قشون اين است ، اراده و مرام زمامدارى من ، كه قشون بدرجات عاليهء خود نايل گردد . اما سياست خارجى : در اينجا نيز ، تغيير اساسى لازم است . لازم است ، يك سياست شرافتمندانه ، بر مناسبات ما با ممالك خارجه حكومت داشته باشد ، در اين ايام هيچ مملكتى بدون ارتباط با جامعهء ملل نميتواند ، زندگى نمايد . بخصوص بعد از جنگ بين الملل كه مبانى تشكيلات جديدهء دنيا بر اصول مشاركت و دوستى شده است . اصول مزبوره در وطن صلح‌جوى ما بيش از ساير نقاط قابل اتخاذ است ملت ما انسان دوست است . نسبت بجميع ملل خارجه ، مهربان و شفق و صميمى است . ملت ما وارث حكم و اندرزهاى اعصار و قرون متواليه است . حكمى كه حق مناسبات بين المللى را مقرر ميدارد . ولى بديهى است ، دوستى ما نبايد وسيلهء استفاده‌هاى غير مشروع اجانب گردد ، كه در جامعهء ملل بشرافت و استقلال ايران لطمه وارد آورد . مناسبات ما با هريك از دول خارجه نبايد مانع از حسن مناسبات و دوستى با سايرين گردد ، بنام همين دوستى كاپيتولاسيون را كه مخالف استقلال يك ملت است ، الغاء خواهم نمود ، و براى موفقيت در اين مقصود و اينكه اتباع خارجه از عدالت تام بهره‌مند بوده ، حقوق خود را بتوانند حقا دفاع نمايند ، ترتيبات و قوانين مخصوصه‌اى با محاكم صلاحيت‌دارى ، وضع و ايجاد خواهد شد ، تا همه نوع وثيقه داشته باشند .