مقتدر تشكيل كند ، بيابيم . پس اول بايد دنبال كسى گشت ، كه اوضاع حاضر را برهم بزند ، يا بعبارت ساده كودتائى برپا كند . كودتا هم دو عامل اصلى لازم دارد : قلمى و نظامى . عامل قلمى آن را ميتوان از ميان تيپ آپارديها و پاچه‌ورماليده‌هاى موجود يافت . اما پيدا كردن عامل نظامى آن كار آسانى نيست . زيرا اولا و از همه مهمتر ، اين عامل نظامى بايد عده‌اى مسلح زير فرمان داشته باشد كه بتواند آنها را بپاى تخت ريخته ، و اوضاع حاضر را برهم بزند ، و ثانيا بايد شخص متهورى باشد كه اگر با پيش‌آمدى مواجه شد ، جا خالى نكند و دست ما را در حنا نگذارد و ثالثا حرف‌شنو هم باشد كه آنچه دستور ميدهيم با كمال صداقت و صميميت اجرا كند ، و از همه بالاتر پرچانه و سبك نباشد كه نقشه را افشا كند و كار از پرده بيرون بيفتد ، و ناتمام بماند . پس باز هم نبايد دنبال افسران عاليرتبه و سردارها و امير تومان‌ها گشت ، بلكه بايد ، از ميان افسران پائين‌تر كسى را كه به درد اين كار بخورد پيدا كرد . افسران ايرانى كه شرط اول يعنى عدهء مسلح را دارا باشند ، دو صنف بيشتر نيستند ، امنيه و قزاق ، امنيهء امروز همان ژاندارمرى ديروز است . اگرچه افراد آن از حيث انضباط و اطاعت از بالادست بهتر از قزاقها هستند ، ولى افسران آن زير دست سوئديها تربيت شده ، و همانها هستند كه در جنگهاى بين المللى با ما سروكار داشته و از واقعيات آن دوره ناراضيند . ما نبايد موجبات خودكشى كلنل فضل اللّه خان را فراموش ، و با اين دست‌پرورده‌هاى ژنرال يا لمارسن ، و بخصوص شاگردان مكتب كلنل ادوال خبيث ، ارزن آفتاب كنيم . پس از اينها هم بايد صرف‌نظر كرد ، و آنها را بخداى متعال سپرد . قزاقها بد نيستند ، و بيشتر به درد كار ما ميخورند . اگرچه آنها هم ايرانى هستند ، ولى چون تا چشم باز كرده‌اند ، خود را تحت فرماندهان خارجى ديده‌اند ، خيلى وطن پرست خشك نيستند و بگفته‌هاى ما اعتماد خواهند كرد . در اين سه چهار ساله هم ما خود را در نزد آنها تا حدى جانشين روسها وانمود كرده‌ايم ، و بنفوذ كلمهء ما معتقد شده‌اند ، بنابراين ، از ميان آنها بهتر ميتوان كسى را كه به درد اين كار بخورد پيدا كرد و آترياد رشت بيشتر بدسترس است . در اينجا بايد متذكر شوم كه نبايد معتقد بود كه تمام جزئيات اين نقشه و افكارى كه كليات آن را بقلم آوردم ، كلمه‌بكلمه در كابينهء سن‌ژام بين افراد هيئت دولت انگلستان طرح ، و مورد بحث و مداقه واقع شده ، و بالاخره كار بجستجوى ميان افسران قزاق آترياد رشت منجر شده باشد ، و راجع به اين امر دستور كامل مفصلى براى نمايندگان خود در تهران فرستاده باشند . اين يكى از خصائص حكومت انگليس است كه فقط نقطهء اساسى و اصلى را به مأمورين خود فهمانده ، و در پيدا كردن راه‌كار ، و چگونگى وصول به مقصود مأمورين خود را آزاد ميگذارد ، و اين بهترين راه براى تمرين و تكميل تدريجى زيردستان است كه مستعدين آنها را تربيت كرده ، و بمقامات بالاتر برساند . بعقيدهء من يكى از جهات عدم