جا خالى كرده‌اند ، يا اگر هم حاضر بودند ، يك كلمه حرف نزده‌اند . زيرا در صورت مجلس از آنها اظهار عقيده‌اى ثبت نيست . وكلاى مجلس آينده ، مانند سيد تدين و سردار معظم خراسانى و حاجى آقاى شيرازى كه اميد وزارت و پيدا كردن سروكار با انگليسها داشتند ، موقعى بدست آورده و در نطقهاى خود كه به « احسنت احسنت » « صحيح است صحيح است » ساير وكلاء هم تاييد ميشد ، فقط مجلس شوراى ملى را براى جواب اين موضوع و تعيين سرنوشت ايران صالح دانسته ، و در اصل تقاضاى دولت ، راجع به تعيين خطمشى ، ( سياست يكطرفى يا دو طرفى ) جزئى اشاره را هم خلاف صرفهء خود دانسته ، و هيچ وارد اين مبحث اساسى نشده‌اند . در اين ميان فقط علما صريح‌تر حرف زده ، و حقا گفته‌اند تا مذاكرات سفير كبير ايران را كه فعلا در مسكو است ، نبينيم نميتوانيم ، نفيا يا اثباتأ اظهار عقيده كنيم . در ميان اين آقايان نيز ، رويهء مدرس ، كه هم لايحهء علما را در لزوم ديدن متن مذاكرات مشاور الممالك سفير كبير ايران در مسكو ، امضاء كرده و هم در نطق خود تشر به بالشويك‌ها زده ، و تلويحا اشاره كرده است كه اگر اينها هم بخواهند بيمزگى كنند با قوت ملى جوابشان را خواهيم داد ، از همه عاقلانه‌تر است ، و سياست موازنه را بيشتر تأييد مىكند . در اين ضمنها ، آقاى حاجى ميرزا يحيى دولت آبادى هم مثل هميشه موقعى بدست آورده ، خواسته‌اند وارد شخصيات شوند ، و مجلس را از سكه انداخته‌اند ، كه بوسيلهء تنفس دوباره مجلس حال آمده . و مذاكرات شروع شده ، ولى در هرحال اين مجلس نتيجه‌اى كه مؤسسين منتظر آن بودند نداد . زيرا نه وزراء راضى شدند از مذاكرات مسكو چيزى به اطلاع حضار برسانند و نه مجلس اظهار عقيده‌اى كرد كه سپهدار آن عقيده را بقول خودش ، دستمسك ( مستمسك ) كرده ، « 1 » و برله سياست يكطرفى اقدامى نمايد . من تاريخ اعتراض مجلس مبعوثان انگليس را بر رويهء دولت محافظه‌كار خود نميدانم چيست ، ولى از نطقى كه لرد كرزن در 25 عقرب 1299 در مجلس اعيان كرده ، و در چند جاى آن اشاره به متنقدين سياست دولت نموده ، همچو برمىآيد كه اين نطق در جواب همين اعتراضات مىباشد كه بالاخره ، سفارت انگليس هم در ضمن اين مراسلهء خود به آن اشاره و بشكست امپرياليزم دولت انگلستان اعتراف كرده است ، و من حيرت دارم كه با وجود اين اعتراف ، چگونه ميخواسته است كه دولت ايران از سازش با دولت شوروى صرفنظر كرده ، و خود را يكسره تسليم دولت انگليس نمايد ؟ و كابينهء سپهدار كه اينقدر در پيشرفت اين نظريه به خود زحمت و از افشاى تلگراف محتوى شانزده مادهء ارسالى مشاور الممالك خوددارى نموده است ، منتظر چه كمكى از طرف انگليسها بوده ، و انتظار داشته است دولت انگليس با كدام پول و قشون بايران كمك كند ، و ما را از حملهء متجاسرين و بالشويكها نجات بدهد ؟

--> ( 1 ) - دستك درست كردن در اصطلاح عوامانه بمعنى شاخ و برگ قرار دادن و در نتيجه مستمسك تراشيدن است . سپهدار يكقسمت از اين اصطلاح عاميانه را بكلمهء مستمسك مىچسباند و در صحبت‌هاى عادى خود به كار مىبرد .