عبدالله مستوفى

133

شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )

مشير الدوله اول كسى بود كه متوجه وضعيت شده ، بعد از دو سال كج‌روى وثوق - الدوله ، بفكر تجديد روابط با روسيه افتاد . بارشيو وزارت خارجه مراجعه و سواد مراسلات حكومت شوروى بشارژدافر ايران و مواد ارسالى كالاميتسف را گرفت ، و موادى كه زمينهء قرارداد جديد بين دولتين بشود ترتيب داد . در اين وقت مشاور الممالك ( مرحوم عليقلى انصارى ) بعد از ناكامروائى در كنفرانس صلح ورساى كه رئيس هيئت نمايندگان ايران بود ، به سمت سفارت كبرى در استانبول اقامت داشت . مشير الدوله او را براى عقد پيمان دوستى مأمور مسكو كرد . مشاور الممالك از استانبول بقفقاز رفت . در آنجا اختيارنامه براى عقد قرارداد ، و مواد زمينهء قرارداد و دستور العمل‌هاى راجعه بچگونگى ورود در مذاكره را از مأمورين مخصوصى كه از مركز رسيده بودند دريافت داشت ، و با همراهان خود بصوب مأموريت رهسپار گرديد . بنابراين ، مشير الدوله اول رئيس الوزرائى بود كه مقدمات تجديد روابط دوستى بين ايران و شوروى را فراهم نمود ، در آينده باز هم در اين باب و چگونگى عقد اين پيمان دوستى ، شرح لازم را خواهم نگاشت . حال قدرى هم بشرح خود بپردازم ، اشتغال من برياست تشخيص عايدات در اوايل كابينهء مشير الدوله كه آقاى مهديقلى هدايت وزير ماليه بود ، روزى بملاقات ايشان رفتم تا ضمنا راجع به هفت هزار تومان طلب خود از دولت كه وضع مالى مرا خيلى درهم كرده بود ، مذاكره كنم . ايشان بعد از رد و بدل شدن تعارفات معمولى قلم دست گرفته ، مشغول نوشتن چيزى شدند . بعد از تمام كردن مشروحهء خود ميرزا عيسى خان فيض را كه همچنان معاون وزارت ماليه بود ، احضار كردند و شماره‌اى از دفتر انديكاتور خواستند . معاون بامر وزير مشغول برداشتن سواد نوشتهء وزير گرديد . در اين ضمن‌ها ، شمارهء دفتر نماينده هم رسيد . معاون اصل و سواد را شماره گذاشت . وزير هم پشت پاكت را بقلم خود نوشته و حاضر بود . معاون كاغذ را پاكت كرده ، برخاست و نزديك من آمد ، پاكت را با تبريك به من تسليم نمود . باز كردم ، حكم رياست تشخيص عايدات بود كه در آن اختيارات اصلاح آن اداره را نيز به من تفويض كرده بودند . ايشان و من هردو كار زياد داشتيم ، مجال صحبت ديگرى نشد و از هم جدا شديم . از فردا صبح بادارهء تشخيص كل عايدات رفته ، مشغول كار گشتم . محل اداره در كوچهء بين لاله‌زار و فردوسى ، و عمارت اندرونى امين السلطان و محل مدرسهء حقوق بعد و دبيرستان اديب امروزه بود . ادارهء تشخيص عايدات مهمترين ادارات پنجگانهء قانون تشكيلات ماليه است ، كه خوانندهء عزيز در اواخر جلد دوم اين كتاب ، از چگونگى گذشتن اين قانون از مجلس اطلاع دارد . اسم اين اداره در لايحهء پيشنهادى من ، ادارهء عايدات بود . ولى در لايحهء مشير الدوله تغيير اسم داده ، ادارهء تشخيص كل عايدات موسوم گشته بود . چندين دايره ،