عبدالله مستوفى

127

شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )

حاجى محتشم السلطنه و مستشار الدوله و ممتاز الدوله و ممتاز الملك و حاجى معين التجار بوشهرى به تهران مراجعت كردند . و از طرف سران آزادىخواه و اضداد قرارداد استقبال شايانى از اين آقايان به عمل آمده و تا يكهفته‌اى در منزل آقايان ازدحام و رفت‌وآمد برقرار بود . سركوبى متجاسرين سركوبى آشوب‌طلبان كه در گيلان و مازندران بر عدهء خود افزوده بودند ، و از بالشويكهاى ساحلى هم تقويت ميديدند نيز از لوازم بود . قزاقهاى ايرانى ، بعد از برهم خوردن دولت تزارى روس با سركردگان روسى خود مشغول خدمت دولت بودند . ولى انگليسها تا حدى جاى روسها را در نزد روساى آنها گرفته ، و عقد قرارداد وثوق الدوله كه عنقريب تمام قشون ايران را تحت امر انگليسها ميآورد ، استراسلسكى رئيس دويزيون را بيشتر مطيع آنها كرده بود . سپهدار رشتى وزير جنگ كابينهء وثوق الدوله هم از اين اطاعت البته شكوه‌اى نداشت ، ولى بعد از توقيف اجراى قرارداد . طبعا در احساسات افسران ايرانى و روسى اين دويزيون نيز تغييراتى حاصل شده ، و بيشتر متوجه اوامر دولت ايران شدند . مشير الدوله عده‌اى از اين نيرو را براى سركوبى اين متمردين كه در بيانيهء خود اسم متجاسرين به آنها داد ، مأمور كرد . در مازندران نتيجهء خوبى از اين عمل گرفت ، و متجاسرين آنجا قلع و قمع شدند ، در سمت گيلان كه اين آشوب‌طلبان تا حدود منجيل هم پيش آمده ، حتى با قواى انگليسى هم دست و پنجه نرم كرده بودند ، نيروى قزاق مأمور گيلان آنها را جاروب كرده ، از شهر رشت هم تا انزلى آنها را دواند . ولى در اينجا بواسطهء كمكى كه از طرف بالشويكهاى آبهاى ساحلى به آنها رسيد ، نيروى مزبور نتوانست از آنها نزع اسلحه كند ، سهل است بموضع‌گيرى در مقابل آنها هم موفق نشده به شهر رشت برگشت و در اين محل موضع گرفت « 1 » . اگرچه با اين عقب‌نشينى متجاسرين قلع و قمع نشدند ، ولى همين اقامت قواى قزاق در رشت ، باعث عدم انتشار بالشويكها در نواحى گيلان شده ، و احتمال پيوستن جنگليها به آنها از بين رفت ، و در آينده ممكن بود اين نيروى شكست نخورده را تقويت و متجاسرين را از انزلى هم بيرون كرد . اين اقدام كابينهء مشير الدوله ، با نيمه تمامى كه داشت خيلى بموقع و مناسب بود . انگليسها هم كه از توقف اجراى قرارداد ناراضى شده بودند ، بايد از اين اقدام خشنود شده باشند . زيرا در هرحال اقامت اين قوه بين آن‌ها و بالشويك‌ها كه در بادكوبه ضرب شست آنها را ديده بودند ، فوز عظيمى بشمار مىآمد . اين قشون‌كشى از نقطه‌نظر داخلى هم قدرت دولت را در انظار زياد كرده ، سروصداهاى ساير نقاط را فرومىنشاند .

--> ( 1 ) - محتمل است مشير الدوله كه البته بفكر بستن پيمان دوستى با بالشكويها و مشغول مذاكره با مشاور الممالك بوده است ، عمدا كار تعقيب متجاسرين و نزع اسلحه از آنها را به تعويق انداخته باشد .