براى بستن اين قرارداد وانمود كرده‌ايد ، رد كرده و مضار قرارداد را كاملا ثابت و در هر مورد راههاى بهتريكه ميتوانستيد از آن راه وارد كار شده ، و نتيجهء بهترى بگيريد نموده‌ايم ، معذالك براى اينكه هيچ مطلب ناگفته نمانده ، حجت كاملا بر شما تمام باشد . خوب است يك مرتبه هم بطور كلى مطالب بيانيهء شما را تحت بحث بياوريم . . . . سرتاسر بيانيهء مفصل شما براى اثبات مطالب ذيل است . « پول ميخواستيم نداشتيم . اسلحه لازم داشتيم ، نبود . كارگر متخصص لازم بود ، وجود نداشت . همسايه‌هاى ما خود را به جاهاى عالىتر اتصال داده بودند ، براى ما هم لازم بود با بزرگان وصلتى كنيم . » « 1 » ذيلا اين چهار موضوع را تحت مداقه آورده ، در ضمن طرق بهتر و كم‌ضررترى كه از آنها هيچ خطرى باستقلال اين مملكت متوجه نميشود ، مينمائيم . « پول ميخواستيد ، نداشتيد . » ما در جاى خود ثابت كرده‌ايم كه شما ميتوانستيد مثل اسلاف خود ، با درآمدهاى مملكتى كار مملكت را اداره كنيد . ولى در اينجا همچو فرض ميگيريم كه واقعا اين ول‌خرجىها لازم ، و دولت ايران ناگزير بود كه پول قرض كند ، و به مفتخورها و هرزه‌گوها و كلاشها بدهد ، و در هر عطاى بى جا ، طمع صد نفر خالى الذهن را به حركت آورده خود را مطيع ياوه‌سراهاى طماع و ول‌گردهاى بىمصرف كه با اين طرز روزبروز در تزايدند ، قرار بدهد . آيا لازم هم بود كه اين پول از انگليس گرفته شود ؟ انگليس‌ها خودشان امروز از ساير ملل استقراض ميكنند . خواهيد گفت ساير ملل بما قرض نميدادند ، و ما مجبور بوديم انگليس را دلال استقراض خود قرار قرار بدهيم ، كه او صدى سه از سايرين قرض كند و صدى هفت بما قرض بدهد . اگر اجازه بفرمائيد استدعا ميكنم آن اقدامى كه شما براى استقراض در نزد ساير ملل كرده‌ايد ، نشان بدهيد ، و حال ايران را با لهستان مقايسه بفرمائيد . آيا ميتوان تصور كرد دولت اتازونى امريكا ، بدولت لهستان كه تازه از تقسيم روسيه ايجاد شده ، و از اثر جنگ بين المللى و انقلاب عظيم روسيه ، مايهء هرگونه زراعت و صنعت را باخته ، و مدعى همسايه‌اى مثل بلشويك‌ها دارد صد ميليون دلار « صد ميليون تومان « 2 » » قرض بدهد و از قرض دادن بدولت ايران كه هيچيك از اين اشكالات را ندارد استنكاف نمايد . آيا بيانيهء سفارت آمريكا كه ما عين آن را در اين رساله درج كرديم ، براى رفع اين شبهه و ثبوت داوطلبى آن دولت در كمك مالى بايران كافى نيست ؟ گذشته از اين ، در بيست سال اخير دولت ايران از همين انگليس كرارا استقراض كرده و هيچوقت شرايط مضرى قبول ننموده است . دولت روسيهء تزارى با آن طمع كذائى

--> ( 1 ) - گربه‌اى دم خود را در موقعى كه شترى خوابيد بود بدم شتر بست . شتر كه برخاست گربه سرنگون شد از او پرسيدند اين چه وضع است گفت : « با بزرگان وصلت كرده‌ام . » ( 2 ) - در آن روز هنوز دلار مطابق با ده قران « يكتومان » بود .