عبدالله مستوفى

498

شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )

اشتغال من به كار رياست ارزاق تهران گويا اوائل ميزان بود يكروز با تلفن مرا بهيئت وزراء احضار و كار رياست ارزاق تهران را به من تكليف نمودند . بعلاء السلطنه رئيس الوزراء عرض كردم امسال وضع غله غير از پنج سال قبل است . آن سال ، تنگى و غلاء ، مصنوعى و بر اثر خبط و خطاى كاركنان نان و ممكن بود با حسن تدبير و جلوگيرى از تقلب و حيف‌وميل اصلاح شود اما امسال قحطى درست‌وحسابى است ، نبايد منتظر باشند كه اشتغال من به اين خدمت كار نمايانى بكند . از حالا تا رسيدن خرمن آتيه ، نه ماه است و در حدود هشتاد هزار خروار گندم يا لا محاله گندم و جو لازم دارد . من اطلاع دارم كه در بلوكات عشر اين غله هم موجود نيست . در ولايات هم گندمى نيست كه بپايتخت بياورند . ولى برنج مازندران امسال خوب شده است ، برنج گرده كه در سابق بروسيه حمل ميشد ، بواسطهء اختلال آن كشور با همهء احتياجى كه اهالى روسيه به آن دارند ، دست رعيت مانده و مشترى ندارد . پيشنهاد ميكنم تا هوا خوب است ، سى چهل هزار خروار برنج در تهران ذخيره كنيم كه مردم شهر لامحاله گرسنه نمانند . گفت : « بسيار خوب پيشنهادى است ، مقدمات آن را در كميسيون ارزاق بسنجيد و پيشنهاد كتبى بدهيد تا اقدام شود . فعلا ما بهر زحمتى هست ، روزى سيصد خروار گندم و جو فراهم ميكنيم و ميدهيم و باوجوداين ، وضع ادارهء نان خوب نيست . ميخواهيم شما اين زحمت را براى رفاه عامه قبول كنيد . » عرض كردم نان در شهر يكمن دو قران و دو عباسى است در صورتى كه در بيرون دروازه يكمن سه چهار قران قيمت دارد . بنابراين بردن نان از شهر بخارج ، قطع نظر از اينكه شايد بيرون شهرىها هم اكثر نان نداشته باشند ، خود تجارتى است . از طرف خانه‌دارهاى شهرى هم طالب آرد زياد است ، پس نانوا تا ميتواند كم ميپزد و آنچه هم كه ميپزد ، مشترى بيرون بر ، مجال بمردمان ناتوان آبرودار شهرى نميدهد . البته با تعيين مفتش براى نانوائىها ميتوان از كم پختن جلوگيرى كرد ولى بيرون‌برها كماكان هستند اگر روزى ششصد خروار هم بپزند ، حاضرند براى فروش بخارج بخرند و بيرون بفرستند سرشمارى هم نداريم كه براى هر خانواده‌اى جيره برقرار كنيم و بليط به آنها بدهيم . من امر را اطاعت كرده آنچه در قوه دارم كوشش ميكنم ولى نبايد انتظار داشته باشيد كه ورود بنده در كار نان شهر مثل دورهء گذشته باشد و فورا ازدحام در دكانها تمام شده مردم مرفه شوند . ممتاز الدوله وزير ماليه گفت : « تمام اين بيانات شما صحيح و هيئت دولت به خوبى توجه به اين نكات دارد . شما همانطور كه وعده كرديد ، كوشش خود را بكنيد كه وضع بهتر شود ، ما هم منتظر اعجاز از شما نيستيم . راجع ببرنج هم همانطور كه حضرت اشرف آقاى رئيس الوزراء فرمودند ، پيشنهاد كنيد تصويب شود . »