عبدالله مستوفى

495

شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )

حال تمام ايران به همين منوال بود ، رودخانه‌ها خشك و قناتها هم كم‌آب شده بود . در ورامين آفت سن‌خوارگى هم مزيد بر علت شده ، آنچه از قحطى و خشكى نجات يافته بود ، گرفتار اين آفت شد . گندم كه در بهار سال 1295 خروارى بيست تومان قيمت داشته و در پائيز اين سال به بيست و پنج تومان رسيده بود ، در بهار 1296 بسى تومان بالغ شده و هرچه نزديكتر بخرمن ميشد ، گرانتر ميگشت . دولت ، سهام الدولهء جليلوند را كه مرد با تقواى متنسك ولى حاجى عمو قلى بود برياست نانوائى تهران تعيين كرده و او هم با اصول قديم در كار جمع‌آورى غله و راه بردن نان شهر آنچه ميتوانست ميكرد . هفت هشت نفر از تجار درجه اول كشور هم باسم كميسيون ارزاق از طرف دولت تعيين شدند كه كمك كار سهام الدوله باشند و اين كميسيون هم هر روزه در عمارت گالرى تشكيل شده و در اين مشروع با رئيس ارزاق معاونتهائى ميكرد . ولى كار روزى دادن بسيصد هزار نفر جمعيت تهران ، با اين قحط سال ، اقدامات ديگرى لازم داشت كه وسائل آن در دست دولت نبود . از جمله خريد آرد از روسيه يا خواستن گندم از كراچى كه معمولا در سنوات كم گندمى در ايران از اين دو ممر رفع حاجت ميكردند . در اين سال بواسطهء جنگهاى بين‌الملل و بخصوص انقلاب روسيه ، آنها خودشان هم احتياج بگندم خارجى داشتند . اين كميسيون براى ترفيه حال فقرا رأى داده بود كه نان را از قرار يك من دو قران و دو عباسى بمردم بفروشند درصورتيكه گندم خروارى سى و دو سه تومان و روزانه مبلغى ضرر دولت بود . مسافرت آب گرم لاريجان فهيم الملك ( جناب آقاى خليل فهميى وزير مشاور كابينهء فعلى ) دو سه سال بود به مرض سياتيك ( عرق النساء ) مبتلا و گرفتار بستر و بالين بود . اطباء آب گرم لاريجان را براى افاقه تجويز كرده بودند و هر سال در فصل تابستان ده بيست روزى براى استحمام به اين محل ميرفت . روزى من بعيادت ايشان رفتم ، در ضمن صحبت گفتند قصد سفر آب گرم دارند . با ايشان قرار گذاشتيم با هم به اين مسافرت معالجه‌اى برويم . قاطرها را با چند سر اسب از دماوند كه هيئت مميزى در تابستان به آنجا رفته بود ، خواسته ، بعد از احياهاى ماه رمضان بدماوند رفته يك شب در آنجا گذرانده خواهرزاده‌ام ميرزا صادقخان اعتلاء الدوله را همراه برداشتيم و به آب گرم رفتيم . ميرزا صادق خان اعتلاء الدوله رئيس دفتر رياست وزراء كابينهء سابق و يكى از اشخاصى بود كه از ترس كميتهء مجازات بعد از كابينهء وثوق الدوله نميخواست در تهران باشد . بيست روز تمام در آب گرم مانديم ، آب‌گرم لاريجان از دامنهء سمت مشرق كوه دماوند بيرون آمده ، بعد از طى يك نيم فرسخى از دره‌هاى عميق برود هراز ميريزد . اين آب به قدر دو سه سنگ و حرارت آن در وقتى كه از چشمه بيرون ميآيد ، بقدرى است كه تخم - مرغ را در ظرف چند دقيقه ميپزد و مرغ كشته را كه در آن بزنند ، قابل پركندن مىشود . در مجاور آن ، چشمهء آب سرد گوارائى هم براى آشاميدن و طبخ موجود است .