در شهر هم كالسكه‌چىها اگرچه در ميدان بىسايه‌اى انتظار ميكشيدند و شايد بواسطهء دشك سينه و پشت و پهلو زيادتر از كالسكه‌چيهاى پطرهوف عرق ميكردند ، ولى باز هم چيز مهمى نبود . تماشاچى هم تماشاچى است ، اروپائى و مشرق زمينى ندارد ، پنج ساعت معطل شود جاخالى مىكند . نتايج معطلى ترن ولى انتظار ترن نتايج ديگرى داشت كه اجازه ميخواهم قدرى در اين باب بتوضيح پردازم . راه‌آهن پطرهوف راهى نيست كه فقط اين ييلاق امپراطورى را بپطرزبورغ متصل كند ، بلكه راهى است كه يكقسمت خاك پر عرض و طول روسيه را بقسمت ديگر متصل ميسازد . منتهى قبلا واگن‌هاى تشريفاتى مخصوص را در مدت اقامت معمولى ترن در اين ايستگاه ، بدنبال ترن بسته و همين كه بپطرزبورغ رسيد ، اين قسمت را از آن باز ميكنند و باقى ترن راه خود را گرفته بمقصدهاى ديگر ميرود . همين كه واگن‌هاى مخصوص به آن بسته شد ، ترن حامل اعليحضرت شاه ايران محسوب شده و بايد همين ترن شاه را ببرد زيرا باقى ترن‌ها همچو اجازه‌اى ندارند . پس معطلى اين ترن مستلزم معطلى صدها نفر مسافر و چند هزار تن مال التجاره است . تصور كنيد فلان وكيل مرافعه كه محاكمه‌اى در پطرزبورغ دارد و بايد در ساعت ده در محكمه حاضر شود ، همينقدر كه نيم ساعت قبل از وقت بگار پطرزبورغ رسيد ، بموقع خود به محكمه رسيده ، كار خود را انجام خواهد داد . ولى يكساعت و نيم تأخير او را غائب كرده و موجب خسارت موكل او خواهد گرديد . همچنين ساير ملاقاتهاى اشخاص با تجار و بانكها و ادارات كه قبلا وقت براى تمام كردن كارهاى خود گرفته و باميد صحت ساعات حركت و سكون قطار راه‌آهن وقت خود را اندازه گرفته‌اند ، تمام اين‌ها هم وقتشان تلف شده و شايد خساراتى ، علاوه بر مخارج راه كه عبث متحمل شده و بىنتيجه مانده است ، نيز ببرند . يكهفته راه‌آهن‌هاى روسيه از نظم ميافتد از اينها بالاتر ، متوقف شدن اين ترن مستلزم توقف ترنهائى است كه بعد از اين ساعت به اين گار ميرسند . البته در دوراهىهائى كه در جلو است ، قبلا معين شده كه تا قطار شمارهء فلان وارد ايستگاه فلان نشود ، نبايد ترن شمارهء فلان از اين ايستگاه حركت كند و الا مستلزم تصادم دو ترن و اتلاف جان و مال مردم مىشود . پس توقف يكساعت و نيمهء اين ترن در گار پطرهوف قطعا به تمام ترن‌هائى كه در خاك روسيه در حركت است تأثير مستقيم دارد و بيش‌وكم موجب بىنظمى تمام آنها يا لا محاله قسمت مهمى از آنها خواهد شد . چنان كه وزارت راه روسيه تا يكهفتهء بعد گرفتار اصلاح بىنظمىهاى حاصله از همين توقف يكساعت و نيمهء اين يك ترن بود . البته اين بىنظمى در ساير خطوط هم تأثير داشته و مستلزم تعويق موقع ملاقات‌هاى ديگرى هم در ساير شهرها شده است . در اين ضمن چقدر از مواقع استيناف و تميز بوده كه ذينفع‌ها ، بواسطهء همين