صبورى / ناصح / ظهير

ديباچهء مصحح 38

شجرة الملوك ( تاريخ منظوم سيستان ) ( فارسى )

انگليسى نيز هست . تيت براى پژوهش‌هاى خود دربارهء سيستان ، افزون بر تحقيقات ميدانى كه سخت واجد ارزش‌اند ، از منابع مكتوب مربوط به منطقه هم استفاده كرده است . در همين بخش از نوشته‌هاى تيت است كه نخستين بار او از نسخه‌اى خطّى به نام شجرة الملوك ياد مىكند و در بخشهاى مختلف كتاب از مطالب آن استفاده كرده و گاه نيز ديدگاهى مقايسه‌اى ميان محتواى آن و ديگر منابع مكتوب عرضه مىكند . تيت ، دربارهء اين نسخهء خطّى ، نويسنده يا نويسندگان و محتواى آن هيچ مطلبى نمىآورد و فقط گاه از مطالب آن در ضمن بررسىهاى خود استفاده مىكند . افزون بر اين نسخهء خطّى ، او از ساير منابع و مدارك محلّى و حتّى اطّلاعات شفاهى معمّرين با تجربهء سيستان ياد مىكند . نام دو تن از اين سيستانىهاى آگاه را او در كتاب خويش آورده است . خود او مىنويسد كه در سال 1905 در سيستان دو نفر زندگى مىكردند كه از پيشينهء منطقه آگاهىهاى اندكى داشتند . نخستين آنها شخصى به نام ارباب سيف الدّين بود كه در دستگاه ملوك كيانى كار مىكرده است و دومين فرد ، شخصى به نام محمّد دادى بود كه منصب ناظر آبيارى منطقه را داشت و به همين دليل شناخت او از منطقه وسيع بود « 1 » . اشاره‌هاى گاه‌گاهى تيت به نسخهء خطّى شجرة الملوك ، تنها منبع آگاهى ما دربارهء وجود اين نسخه بوده است . تاكنون در هيچ يك از پژوهش‌هاى سيستان‌شناسى نامى از اين كتاب برده نشده و همين ابهام دربارهء شجرة الملوك پاره‌اى از محققان را برآن داشته است تا بنويسند كه « نسخهء منحصر به فرد و باارزش كتابى به نام شجرة الملوك را خود ميسيون حكميّت انگليسى از اين ولايت و كشور خارج كرده و هيچ ردى از آن پيدا نيست » « 2 » به نظر نمىآمد كه نسخهء شجرة الملوك از كشور خارج شده باشد ، زيرا جستجو در فهرستهاى نسخه‌هاى خطّى كتابخانه‌هاى انگلستان و ديگر كشورها نشان داد كه

--> ( 1 ) . تيت ، سيستان ، ج 2 . صص 3 - 5 . ( 2 ) . حسن احمدى ، جغرافياى تاريخى سيستان ، ص 864 . مترجم در همين كتاب و در جاى ديگر ( ص 25 پىنوشت 10 ) هنگامى كه دربارهء ابهام در تلفظ واژهء « دوشاك » سخن مىگويد مىنويسد كه « تلفظ صحيح اين واژه در كتاب شجرة الملوك درج است ولى نسخهء خطّى كتاب مزبور را ميسيون مك ماهون از سيستان و ايران خارج كرده و اثرى از آن ديده نمىشود . »