گزارش ملك شاه حسين از اوضاع سيستان در عصر شاه عبّاس يكم صفوى ( 996 - 1038 ق / 1588 - 9 - 1628 م ) به ويژه درخور اهميّت بسيار است . ملك شاه حسين بيشتر رويدادهايى را كه در اين عصر گزارش مىكند ، به چشم خويش ديده است و مخصوصا گزارش او دربارهء حكومت رستم ميرزا صفوى « 1 » و پس از او ، استقلال نسبى ملوك سيستان در عهد ملك جلال الدّين كيانى شايان توجّه است . چنان كه در آغاز اين بررسى اشاره شد ، يكى از كانون‌هاى توجّه مورّخان عصر صفوى به سيستان در اين روزگار ، مسئلهء يورش ازبكان بود . اين امر در گزارش ملك شاه حسين ويژگى درخور نگرشى مىيابد . ازبكان در عهد ملك جلال الدّين تا حدود سيستان پيش آمدند ، بنابراين ، پايتخت ملوك سيستان به سه كوهه منتقل شد . « 2 » به نوشتهء ملك شاه حسين : « چون اكثر بلاد خراسان به تصرّف اوزبكيّه درآمد . . . تدبير همه برآن قرار گرفت كه در ميان دريا ، كوه بلندى است موسوم به سه كوهه ، آنجا نشيمن‌گاه جهت ملك بسازند و چند نفر از اهل خدمت و سپاهى نزد ملك به سر مىكرده باشند . ملك معظم آنجا رفتند . « 3 » پس از چندى آنان حتّى مجبور به مهاجرت به قندهار شدند ، امّا در سال‌هاى 7 - 1006 ق دوباره به سيستان بازگشتند . « 4 » آخرين بخش احياء الملوك ، دربرگيرندهء زندگىنامهء ملك شاه حسين سيستانى است . در واقع اين بخش هم از ديدگاه تاريخ ايران و هم از لحاظ روش‌شناسى تاريخى اهميّت دارد . شمار زندگىنامه‌هاى برجا مانده از عصر صفوى چندان نيست ، آن هم

--> ( 1 ) . دربارهء رويدادهاى ايّام رستم ميرزا ، در عالم‌آراى عبّاسى گزارشى آمده است . نگاه كنيد به : اسكندر بيك تركمان ، جلد يكم ، صص 485 - 488 . همچنين احياء الملوك ، صص 300 - 301 و 471 - 473 . گزارشى دربارهء رستم ميرزا در اين اثر آورده شده است : عبد الرزّاق صمصام الدوله شاهنواز خان و عبد الحق بن شاهنواز . مآثر الامرا ، به كوشش مولوى عبد الرحمن و مولوى ميرزا اشرف على ، كلكته ، 1888 - 1896 ، جلد سوم ، صص 434 - 435 . به نقل از : - Audrey Burton ; « The War of word between Abdal - Mu'min and Shah Abbas » Central Asiatic Journal , 391 ( 1995 ) , P 55 . ( 2 ) . بنابراين ، اين مطلب كه از عهد عليخان سربندى سه كوهه مركز حكومتى سيستان شده ، چندان پايه‌اى ندارد . ( 3 ) . احياء الملوك ، ص 337 . ( 4 ) . احياء الملوك ، صص 463 - 465 .