عبد الحسين نوايى
10
شاه عباس ( مجموعه اسناد و مكاتبات تاريخى همراه با يادداشتهاى تفصيلى ) ( فارسى )
خود را به دست راست و چپ و مقابل تركان تعيين فرمود تا به عمليات ايذائى پردازند و مانع از تكاپوى دشمن در طلب آب و آذوقه باشند و سپس از معبر جولاه ( جلفا ) از رود ارس گذشته در انتظار تركان نشست . ولى در همين اثنا چغال اغلى بر اثر اعتراض ينگيچريان مجبور به بازگشت شد و پس از تحمل تلفات فراوان ناشى از سرماى فوق العاده خود را به وان رسانيد . شاه عباس كه از جانب تركان آسوده خاطر شده بود به تبريز بازگشت و در بهار آن سال دستور داد تا جمعى از ارامنهء ايروان را كه بر اثر سرماى سخت زمستان و نايابى غذا و آذوقه مشرف به مرگ بودند به بلوكات اصفهان كوچ دهند و محل زراعت و تخم بخشند . چغال اغلى كه به جنگ با پادشاه صفوى برنيامده بود از در صلح در آمد كه همان مصالحهء سابق برقرار گردد و در اين مورد نامهاى چند به اعتماد الدوله حاتم بيك و ساير اركان دولت صفوى نوشت . ولى به جائى نرسيد . زيرا شاه عباس به قصد تصرف ملك موروثى و تسخير « كل ممالك و بلاد قلمرو شاه طهماسب » برخاسته بود . در سال 1013 ه . ق الكسندر خان از شاه عباس اجازه يافته بود كه همراه كستنديل - خان پسرش به گرجستان بازگشته به شروان حمله كنند . شاه عباس نيز در آرزوى پس گرفتن شروان جمعى از امراء قزلباش را همراه او فرستاده بود . اما الكسندر و پسر ديگرش به نام گرگين منتظر بودند تا كارها بر چه صورت روى خواهد نمود تا به مقتضاى وقت جانب تركان گيرند يا جانب ايرانيان . كستنديل كه اسلام آورده بود اين مسامحه و دفع الوقت را بر نتافت و در طى منازعهاى برادر خود گرگين را به قتل آورد و همراه امراى قزلباش به خانهء پدر رفت و پس از مشاجرهء پدر و پسر ، قزلباشان الكسندر را نيز به قتل رسانيدند . كستنديل پس از استقرار بر تخت فرمانروائى گرجستان به شروان تاخت و بعد از درگيريهاى متعدد با سپاهيان روم ، سراسر آن منطقه را به تصرف درآورد . درين محاربات كه چيزى نمانده بود كه محمود پاشا پسر چغال اغلى اسير قزلباشان گردد ، سراسر خطهء شروان جز قلاع شماخى و باد كوبه و دربند به دست ايرانيان افتاد . شاه عباس به جاى قلعهء عثمانيان در تبريز كه به دستور او مردم ويران كرده بودند قلعهاى مجدد ساخت . زيرا تركان چنين شهرت داده بودند كه ويران ساختن قلعهء تبريز و قلاع نخجوان و ايروان و كوچ دادن رعاياى آن قلاع به عراق مبين آن است كه قزلباشان بدين ديار علاقه ندارند . بنا بر ساعت سعدى كه منجمين يافته بودند ، روز بيست و هشتم ماه ذى الحجة الحرام سال 1014 ه . شاه عباس خود متوجه اين امر شد و طول و عرض و بلندى قلعه را معين كرد