قاسمى حسينى گنابادى

47

شاه اسماعيل نامه ( فارسى )

حمايت آنها از سلطنت به درجه‌اى بود كه كشور ايران را در آن دوره مملكت قزلباش مىخواندند ، و غالبا حكّام و امراى ولايات از ميان آنها انتخاب مىشد . طوايف قزلباش رفته‌رفته تعدادشان زياد شد و به 32 طايفه يا اويماق بالغ گرديد . از آغاز سلطنت شاه طهماسب I ، متدرّجا حرص و آز و علاقه به مقامات دنيوى ارادت سران قزلباش را نسبت به مرشد كامل ضعيف كرد ، و با وفات طهماسب ( 984 ق ) اختلاف آنان شدّت يافت . شاه عبّاس I صفوى ، كه قدرت و نفوذ و خودرايى فوق‌العادهء سران قزلباش را در امور لشكرى و كشورى منافى مصالح كشور مىديد ، قدرت و نفوذ آنها را بسيار محدود كرد ، و سپاه تازه‌اى به سبك نظام فرنگى ترتيب داد . در آخر عهد صفويه ، تفرقه و تشتّت بين طوايف قزلباش شدت يافت ، و اين خود از اسباب عمدهء سقوط و انحطاط صفويه شد » ( دايرة المعارف فارسى ، ذيل « قزلباش » ) . ( 94 ) - خواندمير ، غياث الدّين ، ج 4 ، ص 16 . ( 95 ) - هينتس ، ص 97 - 98 . ( 96 ) - به گفتهء هينتس ، ص 98 ، حملهء نخست سلطان حيدر در سال 888 ق بود . ( 97 ) - روملو ، ص 614 ؛ هينتس ، ص 99 . ( 98 ) - همان ، ص 98 و 101 . ( 99 ) - همان ، ص 107 . ( 100 ) - يعقوب بيگ تركمان از فرمانروايان سلسلهء امراء آق قوينلو ، پسر اوزن حسن و پسر دايى سلطان جنيد بود كه پس از غلبه بر برادرش سلطان خليل تركمان و قتل او ( 883 ق ) به تبريز درآمد و به امارت نشست . او پس از سيزده سال سلطنت در 892 ق وفات يافت ( نك : دايرة المعارف فارسى ، ذيل « يعقوب بيگ تركمان » ) . ( 101 ) - نك : سفرنامه‌هاى ونيزيان در ايران ، ص 245 . ( 102 ) - خواندمير ، غياث الدّين ، ج 4 ، ص 434 . ( 103 ) - حسينى قزوينى ( ص 239 ) بدون ذكر دقيق كشته‌شدگان آورده است كه « خلق بسيار از طرفين كشته شدند » ؛ پارسادوست ( ص 153 ) ، بدون ذكر منبع ، مقتولان سپاه فرّخ يسار را ده هزار نفر نوشته است .