قاسمى حسينى گنابادى

25

شاه اسماعيل نامه ( فارسى )

علاوه‌بر اين نسخه‌ها ، نسخه‌هاى ديگر كه در قسمت معرّفى « نسخه‌هاى كنارى » شرح آنها رفت ، در كنار تصحيح نسخهء ت و نسخه‌هاى اصلى از آنها استفاده شد تا ابهام را در تصحيح و خواندن متن بر طرف سازند . اين نسخه‌ها ، بعضا به دليل بدخطّى يا افتادگى و يا جابه‌جايى ابيات در حاشيه قرار گرفتند . اگر در متن اساس ، بيتى يا مصرعى جا افتاده بود كه در ساير نسخه‌ها موجود بود ، آن بيت يا مصراع در ميان قلّاب در متن ذكر شده است . امّا اگر يك نسخه ، علاوه‌بر نسخهء اساس ، مورد محذوف را نداشت به پاورقى منتقل شد . همچنين بدخوانى متن اساس يا غلط واضح و يا انتخاب واژهء اصحّ ، مصحّح را بر آن واداشت تا كلمهء ناروا را به پاورقى برد و واژهء درست را در ميان قلّاب در متن بنشاند . اين كار بدان سبب بود كه مصحّح خود را خواننده‌اى فرض مىكرد كه طالب متنى پاكيزه است و به ذوق نيز ، با در نظر گرفتن قواعد تصحيح ، اهمّيّت مىدهد . به عنوان مثال به موارد زير اشاره مىشود : مغنّى بيا ساز كن چنگ را * به يغماى غم زن [ ره ] جنگ را در نسخهء اساس به جاى « ره » ، « در » آمده است و در ساير نسخه‌ها « ره » ذكر شده است . با توجّه به اصطلاحات موسيقى « مغنّى » ، « ساز » ، « چنگ » ، كلمهء « ره » ، كه خود اصطلاح موسيقى است ، در اين بيت خوش‌تر مىنشيند . بنابراين « ره » در متن آمده و « در » به پاورقى رفت . يا در اين بيت : بيا ساقى [ اى ] نور چشم [ و ] چراغ * كه هستم ز زلفت پريشان دماغ كه واژه‌هاى « اى » و « و » از متن اساس افتاده بود و براساس ساير نسخ افزوده شد . يا در مصراع دوم بيت زير : كمرهاى گلگون يلان سربه‌سر * [ به خون يكى بسته هريك كمر ] در متن اساس مصراع دوم چنين است : « به خون يكى برد هريك مگر » كه خوش نيست و ضبط ساير نسخه‌ها بهتر است . در املاى كلمات ، علاوه‌بر غلطهايى كه گاه در متن اساس و يا ساير نسخه‌ها وجود دارد ، دوگانگىهايى هست كه در مورد اخير براى يكسانى ، ضبط شيوه رايج و مصوّب فرهنگستان زبان و ادب فارسى انتخاب شد . غلطهاى املايى موجود در متن اساس