شمس الدين رشديه
137
سوانح عمر ( فارسى )
كودتاى محمد على شاه محمد عليشاه از به دو جلوس به سلطنت با مشروطيت مخالف بود ، و معلمينش نيز درس مخالفت داده برعليه آزادى و مشروطيت تشويق و ترغيبش ميكردند . بالاخره تفتينات آن شيطانزادگان در وى موثر افتاد ، بخصوص از روزى كه سوءقصد نگارستان اتفاق افتاده بود ، او نقشه برانداختن آزادى و آزادىطلبانرا كشيده ، منتظر فرصت بود كه نيت شوم خود را بكرسى بنشاند . قضيه سوءقصد نگارستان چنين بود ؛ روزى در مراجعت از فرخآباد دوشان تپه ، در سهراه نگارستان نزديك سردر ظل السلطان ، از بالاخانهئيكه عكاسخانه بود ، در حين عبور وى بمبى پرت ميكنند ، به اسبها تصادف كرده آن بيگناهانرا تلف مىكند ، و بشاه آسيبى نميرسد . بسلامتى وى شهر را چراغان كرده خيرات و صدقات دادند . ولى شراره آن آتش در اعماق دلش بود . بالاخره با اربابش مشورتها كرده ، لياخوف رئيس ديو - يزيون قزاق را احضار و دستور ميدهد مجلس را بتوپ بسته ، آزاديخواهان را از مجلس و انجمن آذربايجان دستگير و بزندان باغ شاه كه صدر الاشراف رئيس زندانها بود ، تحويل دهد . در 23 جمادى الاول 1324 ، لياخوف برنامه خود را اجرا كرد . محل مبارزه مجلس شورا بود و انجمن آذربايجان ، كه نزديك ميدان بهارستان و روبروى عمارت سرسراى ظل السلطان بود . مجلس پس از دو ساعت محاربه سقوط كرد ، و قزاقان آنجا را غارت و عده كثيرى را دستگير كردند . انجمن آذربايجان شش ساعت مقاومت كرد . آقايان شريفزاده و حاج ميرزا ابراهيم ، وكلاى نامى آذربايجان و جمعى از آذربايجانيان در اين نبرد شربت شهادت نوشيدند . پنج بعد از ظهر بود كه آنجا هم سقوط كرده بتاراج قزاقان رفت . علاوهبر اين دو محل ، عمارت ظل السلطان ( وزارت فرهنگ فعلى ) هم مورد غارت و چپاول قزاقان قرار گرفته ، فرش بسيار قيمتى طالار بزرگ با شوشگه قطعه قطعه شده ، هر قطعهاش بدست قزاقى افتاد . علت غارت اينجا آن بود كه ظل السلطان با مشروطيت و مشروطهطلبان موافق بود ! ! آزاديخواهان و خطيبان و وجوه مشروطهطلبان ، در باغ شاه به وضع بسيار فجيعى بشهادت رسيدند . استبداد با هيكل منحوس خود در باغ شاه مستقر شده ، بر پايتخت حكومت