جاه‌طلبىهاى او گشود . بخت و دولت طولونيان در زمان حكمرانى خمارويه ، پسر احمد هم‌چنان رو به ترقى داشت . خليفهء جديد معتضد ( بنگريد به 3 ، 1 ) هنگام نشستن به مسند خلافت در 279 / 892 حكومت مصر و شام تا كوه‌هاى توروس و جزيره ( بين النهرين شمالى ) را به استثناى موصل در مقابل خراج سالانهء 300000 دينار براى مدت سى سال به خمارويه و جانشينان او واگذار كرد . اين قرارداد بعدا به صورتى كه زياد به نفع طوطونيان نبود تجديد شد ، اما اين تنها بعد از مرگ خمارويه در 282 / 896 بود كه شيرازهء حكومت طولونيان بر اثر اسراف و زندگى مجلل و پرطمطراق خمارويه كه خزانه‌اى خالى به جاى گذاشت از هم گسستن گرفت . ناتوانى آخرين حكمرانان طولونى در جلوگيرى از سركوبى فرقه‌هاى دينى تندرو قرمطى سبب شد كه خليفه لشكرى بدان جا گسيل دارد . اين لشكر شام و سپس پايتخت طولونيان ، فسطاط و يا قاهرهء كهن را گرفت و باقىمانده اعضاى خاندان طولونى را به بغداد برد و مصر را تحت حكومت مستقيم عباسيان قرار داد و اين وضع تا سى سال ادامه يافت . در نظر مورخان سده‌هاى ميانه مصر ، عصر طولونيان يكى از اعصار زرين تاريخ آن سرزمين بوده است . وسيله و ابزار قدرت احمد سپاه عظيمى بود كه از سربازان نژادهاى مختلف از جمله اعراب بدوى ، يونانى و سياهان نوبى تشكيل شده بود ، اما تحمل بار مالى سنگينى كه نگهداشت اين لشكر عظيم ايجاد مىكرد ، به علت پايان گرفتن بدكردارىها و نابكارىهاى مأموران حكومتى براى مردم مصر قابل تحمل مىشد . اين تنها در زمان حكومت خمارويه بود كه آشفتگى ادارى و نافرمانبردارى در ارتش نمايان گشت . چون شام را از راه دريا از مصر بهتر مىشد نگهداشت ، احمد بن طولون تجربه‌اى قوى به وجود آورد . در پايتخت خود بناهاى معظم بنيان گذاشت و محله نظامى القطائع را طرح افگند و مسجد بزرگ و معروف خود را براى مسكن دادن به آن دسته از سپاهيانى كه در مسجد عمرو العاص فاتح مصر جاى نمىگرفتند بنا كرد . كتابشناسى - لين - پول ، 68 ؛ زامباور ، 93 ؛ البوم ، 20 . - دائرة المعارف اسلام ، ويرايش اول ، « طولونيان » ( ه . ا . ر . گيب ) . - Z . M . Hassan , Les Tulunides : etude de L'Egypte musulmane a La fin du IX siecle , Paris 1933 . - O . Grabar , The Coinage of the Tulunids , ANS Numimatic Notes and Monographs , no . 139 . New York , 1957 .