پطرس دى سركيس گيلانتز ( مترجم : محمد مهريار )
67
سقوط اصفهان ( فارسى )
سر بگريز نهادند . « 1 » 27 - در همان روز اعتماد الدوله و احمد آقاى خواجه ، كه سردار نگهبانان شاهى « 2 » بود ، از دروازهء طوقچى « 3 » با هشت هزار مرد از شهر اصفهان بيرون شدند ، تا با افغانان درآويزند . اعتماد الدوله خيلى زود رو بفرار نهاد ، ولى احمد آقا دليرانه جنگ كرد . سرانجام وى نيز شكسته شد و راه فرار پيش گرفت . از ايرانيان هزار تن كشته شدند و باقى در حصار شهر گريختند . « 4 » 28 - در اين ماه [ ژوئيه ] كار قحط و غلا در شهر از بد به بدتر گراييد . گندم هر منى « 5 » 8 تومان بها يافت .
--> ( 1 ) - با اينكه بختياريانى ، مانند عليمردان خان و مردانش ، نتوانستند اصفهان را ( از افغانان ) مستخلص سازند ، بدين آسانى نيز چنان كه در متن آمده است رانده و پراكنده نشدند ، و در بيش از يك مورد ، شجاعت و جسارت خود را هنگام درآويختن با افغانان ثابت داشتند . ( ل . ل ) . ( 2 ) - احمد آقا پس از مرگ رستم خان ، نابرادرى وختانگ ششم ، به سمت قوللر آغاسى منصوب گشت . وى مردى سخت شايسته و دلير بود . ( ل . ل ) . ( 3 ) - دروازهء طوقچى كه اينك در حال حاضر اثرى از آن بر جاى نيست بر جانب شمال شرقى شهر قرار داشت . ( ل . ل ) . ( 4 ) - بايد دانست در اين واقعه والى عربستان و نه اعتماد الدوله با احمد آقا در كار نبرد با افغانان شركت داشت ، و كوتاه آمدن والى و افرادش در يك لحظه و موقع حساس فتح را به شكست مبدل ساخت . ( ل . ل ) . ( 5 ) - « من » معادل كلمه ارمنى Qitr كه از ريشه يونانى Litra مشتق شده است . در ايران مايعات و جامدات را هر دو به وزن خريد و فروش مىكنند نه به كيل و اندازه . « من » تا پيش از قبول دستگاه مترى در سرتاسر كشور به كار مىرفت ولى وزن آن نه تنها در ازمنهء مختلف بلكه در امكنهء مختلف نيز تغيير مىكرد . من تبريز برابر 6 پوند و 9 انس انگليسى است و من شاه يا من شاهى درست دو برابر آن است . من هاشمى كه تنها در نواحى و ايالات جنوبى به كار مىرود ، برابر 116 پوند ( وزن انگليسى ) است و من رى كه فقط در رى و نواحى اطراف آن مورد استعمال دارد در حدود 30 پوند است . منى كه در متن بدان اشاره شده است بىشبهه من شاه