پطرس دى سركيس گيلانتز ( مترجم : محمد مهريار )

54

سقوط اصفهان ( فارسى )

قزلباشان « 1 » ساز و سلاح اين 300 نفر ارمنى را بگرفتند و آنها را مرخص كردند و گفتند : « اينك ما را به شما نيازى نيست ، به خانه‌هاى خويش باز شويد و چون ما را به شما احتياج افتد احضارتان خواهيم كرد » . با اينهمه ارمنيان از بازگشت سر برتافتند و گفتند : « شاه به احضار ما فرمان داده است و تنها آنگاه باز خواهيم گشت كه خود بدين كار فرمان دهد . » پس آنگاه آنها را با زور بىاسلحه و ساز و برگ به خانه‌هايشان بازپس فرستادند . « 2 » 11 - در 24 فوريه ( 7 مارس ) 30000 ( كذا فى الاصل ) سپاهيان ايران با 24 توپ با افغانان روبرو شدند . صبح روز بعد شاه مصحوب چاپارى فرمانى كتبى به اعتماد الدوله و ساير امرا به اين مضمون فرستاد : به مجرد وصول و گشودن اين نامه بايد كه تعلل و انتظار را به يك سو نهيد ، بر افغانان حمله بريد و با آنان پيكار نمائيد ، باشد كه خداوند هر كه را مىخواهند پيروز گرداند . 12 - در 25 فوريه ( 8 مارس ) نيمروز سپاهيان ايران به فرمان شاه پيكار با افغانان را آغاز نمودند ، تعبيه لشگر بدين سان بود : رستم ميرزا فرمانده « نگهبانان شاهى » ، كه برادر وختانگ تفليسى « 3 » بود

--> ( 1 ) - سپاهيان ايران از سنوات اول قرن شانزدهم به قزلباش يا سرخ سر معروف شده بودند . عثمانيان اين نام را از اين جهت به پيروان عشايرى شاه اسماعيل داده بودند ، كه آنان كلاهى دوازده تركى ( ياد بود 12 امام شيعه ) به رنگ سرخ بر سر مىنهادند . مؤلف ، كلمه قزلباش را به همه قشون ايران اطلاق مىكند و در برخى موارد حتى در مورد مردمان كشورى ايران نيز آن را به كار برده است . ( ك . م . و . ل . ل ) . ( 2 ) - مقايسه كنيد اين مطلب را با آنچه در كتاب Krusinski به نام « انقلاب ايران » چاپ 1729 دبلين ص 22 در شرح اين واقعه آمده است . ( ل - ل ) . ( 3 ) - رستم ميرزا نابرادرى وختانگ خان بود و منصب قوللر آغاسى داشت و فرماندهى افواج قوللر به او مفوض بود .