ناصر الدين شاه قاجار
18
سفرهاى ناصر الدين شاه به قم ( فارسى )
معزى اليه مرحمت شده ، دستخط مبارك از اين قرار در صدر آن شرف صدور يافت . بهترين ظهور مراحم ملوكانه در حق معزى اليه همين دستخط مبارك است كه سواد آن اين است : « نصرت الدوله بايد كمال استقلال را داشته باشد و هيچيك از نوكران مامور و متوقف تهران نبايد از كرده و صوابديد شاهزاده تخلّف كنند . هريك تخلف كند مورد سياست خواهد بود . در حقيقت نصرت الدوله در غياب ما در امورات و خدمات محوّله به خود ، كمال اختيار و تسلط را دارد ، دستور العمل نصرت الدوله از اين قرار است كه نوشته شده است ، همه مأمورين دار الخلافه بايد آنى از خدمات ديوانى غفلت نكنند و نصرت الدوله شبوروز بايد مراقب نظم دار الخلافه و نواحى باشد و در حقيقت نظم ممالك اطراف هم با نصرت الدوله است كه بايد مواظب باشد . 27 شهر شعبان المعظم سنهء 1275 2 2 - [ گزارش سفر ] : در روز چهارشنبه بيست و چهارم شهر شعبان المعظم ، [ 1275 ] سركار اعليحضرت قدر قدرت شاهنشاه دينپناه خلد الله ملكه و سلطانه به عزيمت زيارت روضهء منورهء بضعهء 3 احمدى حضرت معصومه « عليها و على آبائها الف سلام و تحيّة » 4 و تشريففرمائى چمن سلطانيه ، از مقر خلافت كبرى حركت فرموده به باغ سروستان واقعهء قريبه باغ نگارستان به ميمنت و اقبال نقلمكان فرمودند و چند روزى را در آن باغ نزهت قرين ، براى قرار امورات دولتى تشريف داشتند ، و دستور العمل اوامر دار الخلافه و ولايات ممالك محروسه را مقرّر مىفرمودند ، تا در روز دوشنبه بيست و نهم كه قرار اسبدوانى اسبان صوغانى 5 داده شده بود ، به ميدان اسبدوانى تشريففرما شدند . و آن روز هم به جهت مشاهدهء جمال همايون ، [ كه ] سالها مردم به آن مأنوس بودند و چندى محروم مىماندند و هم به تماشاى اسبدوانى به حدى ازدحام شده بود و جمعيت گشته ، كه در هيچوقت چنان جمعيتى نشده بود . در اسبدوانى هم نظر به آنكه اسبان صوغانى سركار اعليحضرت قدر قدرت شاهنشاهى پيشآمدند ، يك ثوب كليجه از ملبوس بدن مبارك در حق اميرزاده محسن ميرزا 6 مرحمت فرمودند . 7 بعد از فراغت از