ناصر الدين شاه قاجار
مقدمه 17
سفرهاى ناصر الدين شاه به قم ( فارسى )
غلامحسين خان امين خلوت ، ابو القاسم خان ناصر الملك ، ابو الحسن خان فخر الملك و غيره نوشته شده است . همچنين پيش از سفر به فرنگ در سال 1287 به عتبات عاليات سفر نمود 10 و سفرنامهء آن را از خود به يادگار گذاشت . وى افزون بر سفرهاى خارج از كشور در داخل نيز هيچگاه آرام و قرار نداشت و با اردوئى به نام اردوى همايونى به سفرهاى دور و نزديك مىرفت و خاطرات سفر را با نثرى ساده و روان به رشتهء تحرير درمىآورد . سفرهاى مهم وى در داخل كشور عبارتند از : 1 - دو سفر به خراسان در سالهاى 1283 11 و 1300 ه . ق 12 2 - دو سفر به گيلان در سالهاى 1286 13 و 1304 14 ه . ق ، كه سفر دومى را تا قزوين ادامه داده و به علت برف و كولاك شديد ناتمام گذاشته ، به تهران بازگشت . 3 - سفر به مازندران 15 در سال 1292 ه . ق 4 - سفر به عراق عجم ( ولايات مركزى ايران ) در سال 1309 16 ه . ق علاوه بر سفرهاى بلندمدت ، پيوسته بخصوص در فصل تابستان به مناطق خوشآبو هواى نزديك تهران مانند فيروزكوه ، شهرستانك ، دوشانتپه ، جاجرود ، كن و سولقان ، آهار ، شكراب و امثالهم به گشتوگذار و شكار مىپرداخت و شبوروز را در كوه و صحرا به سر مىبرد و در اين مورد نيز متناوبا به درج خاطرات خود مىپرداخت . 17 افزون بر موارد مذكور در فوق كه مربوط به سفرنامههاى منتشرشدهء وى مىباشد ، سفرهاى ديگرى به اقصى نقاط كشور داشته است كه يا در اوايل پادشاهى بوده و خاطرات خود را ننوشته و يا منتشر نشده است . لذا همانطور كه مذكور گرديد تا آنجا كه بر نگارنده معلوم گشته است ، 7 سفر نيز به قم داشته است كه 4 بار آن در خلال سفرهاى ديگر و 3 بار فقط براى سفر به قم بوده است . اولين سفر وى به قم با همراهى ميرزا تقى خان اميركبير و در سال 1266 18 قمرى به وقوع پيوست . در اين زمان ناصر الدين شاه 19 سال داشت و در دومين سال سلطنت خود به سر مىبرد . چنين به نظر مىرسد كه وى از اين سفر نوشتهاى بر جاى نگذاشته است . دومينبار كه ناصر الدين شاه به زيارت آستانهء حضرت فاطمه معصومه ( س ) نائل گرديد ، زمانى بود كه اردوى شاه از سفر اصفهان بازمىگشت . اين سفر در سومين سال سلطنت و باز هم با همراهى ميرزا تقى خان اميركبير انجام گرفت و اردوى شاه در غره رجب 19 عازم