يار محمد خان سهام الدوله / خاور بى بى شادلو

9

سفر نامه هاى سهام الدولة بجنوردى ( فارسى )

نوكر حاضر خدمت را در تمام ايران نداريم . » از فحواى نوشتهء او كاملا روشن است كه احضار او به تهران براى همين مطلب بود و پس از چند جلسه مذاكره با صدر اعظم و شاه متفق القول مىشوند كه روسيهء تزارى دنبال بهانه‌اى براى تجاوز به خاك ايران است و دولت ايران در آن صورت قدرت مقابله و جلوگيرى از تجاوزات روسيه را ندارد . شاه به سهام الدوله پيشنهاد مىكند حكومت استرآباد را بپذيرد ، ولى او كه قبلا چندبار حاكم استرآباد بود و طمع اولياى امور را از حاكم استرآباد مىدانست نرفت و فقط به حكومت گرگان كه محل سكناى طايفهء كوكلان بود اكتفا كرد . در اين مسافرت مطالب مربوط به مسافرت سال بعد ناصر الدين شاه به خراسان مطرح شده بود كه در درجهء دوم اهميت قرار داشته است . سفر سوم سهام الدوله سفرنامهء سوم مربوط به مسافرت مكهء معظمه و اروپاست . مسافرت حج به علت بيمارى سهام الدوله ميسر نمىشود و در متن سفرنامه علت آن آمده است . سفر اروپا انجام مىگيرد ، ولى متأسفانه سفرنامه ناقص مانده است . از مهرهايى كه به گذرنامهء مشار اليه و فرزندش حبيب الله خان شادلو سردار منتصر زده شده است معلوم مىشود آنها ممالك اروپاى غربى را سياحت كرده و از طريق مسكو به ايران بازگشته‌اند . ره‌آورد اين مسافرت تا آنجايى كه نگارنده اطلاع دارد مقدارى سلاح جديد اروپايى از كشور اتريش بود كه بعدا به قشون ايران تحويل شد . از جمله وسايل توپخانه بود كه قسمتى از آن سالها در پادگان نظامى بجنورد وجود داشت . كارخانهء برقى هم از اروپا آورد كه شايد جزو اولين كارخانجات برق در ايران بود . اين كارخانه در سال 1320 هجرى قمرى در بجنورد به كار افتاد . نگارنده قسمتى از كارخانهء مذكور را كه ديگ استوانه‌اى بزرگى بود ديده بودم و گويا با هيزم و قوهء بخار آب كار مىكرده است . شخصيت سياسى اجتماعى سهام الدوله سهام الدوله به مناسبت قدرتى كه در تأمين امنيت شمال غربى خراسان و گرگان داشت مورد توجه ناصر الدين شاه بود و به سبب هوش و ذكاوت خود موقعيت ممتازى در ميان