آقا سيد مصطفى تهرانى ( ميرخانى )
پيشگفتار 31
سفرنامه گوهر مقصود ( فارسى )
اولين تلاش آنها به راه انداختن كودتاى ضد انقلابى دسامبر 1907 « 1 » بود كه در نتيجهء مقاومت مردم درهم شكسته شد ، ولى در روز 23 ژوئن سال 1908 قشون ارتجاعى محمد على شاه در تهران دست به كودتاى ضد انقلابى ديگرى زد . » « 2 » كه منجر به آغاز استبداد صغير گرديد . « دورهاى كه در تاريخ معاصر ايران از آن به عنوان استبداد صغير ياد مىشود از 23 جمادى الاول 1326 ( دوم تير ماه 1287 ) با به توپ بستن مجلس شوراى ملى از سوى نيروهاى محمد على شاه به فرماندهى لياخف روسى و برچيده شدن مشروطيت شروع شد و حدود 13 ماه بعد ، يعنى در تاريخ 26 جمادى الثانى 1327 ( 24 تير ماه 1288 ) « 3 » با فتح تهران از سوى مشروطهخواهان و پناهنده شدن محمد على شاه در سفارت روس به پايان رسيد . در اين مدت همهء مؤسسات و نهادهايى كه به نوعى مظهرى از مشروطيت به شمار مىآمدند ، از ميان رفتند . قانون اساسى ناديده انگاشته شد ، مجلس را درهم كوبيدند ، روزنامهها توقيف شدند ، آزادىخواهان مقتول ، زندانى و متوارى گرديدند و محمد على شاه حكومت مطلقهاى را آغاز كرد . اما همانگونه كه گفته شد اين روند بيش از سيزده ماه به طول نينجاميد و با فتح تهران توسط مشروطهخواهان و پناهنده شدن شاه به سفارت روس حكومت وى به پايان رسيد . » « 4 » كتاب گوهر مقصود اثر آقا سيد مصطفى طهرانى « 5 » ( ميرخانى ) يكى از وكلاى دورهء اول دارالشورى و از مكتوبات دورهء استبداد صغير مىباشد . نويسنده پس از تحمل سختىهاى بسيار از عمال حكومت در حالتى عاشقانه توأم با سرگشتگى عارفانه رهسپار بارگاه ملكوتى حضرت على بن موسى الرضا - عليهما السلام - گرديده و شرح كامل سفر را با نثرى قوى ، مسجع و شيرين در صدف اين كتاب پرورانده است . از آنجا كه مطالب كتاب شامل مسائل اجتماعى ، سياسى ، موضوعات روز ، يادآورى
--> ( 1 ) . يكشنبه 9 ذيقعده 1325 / 23 آذر 1286 . ( 2 ) . تاريخ نوين ايران ، صص 17 - 22 . ( 3 ) . 25 ژوئيه 1909 . ( 4 ) . از مشروطه تا جمهورى ، ج 1 ، ص 164 . ( 5 ) . 1277 - 1350 ق / 1238 - 1310 ش / 1860 - 1932 م .