از وضع آنها را نگاشته‌ايم . بالجمله كلات از خارج فقط يك كوه مدور « 1 » بيضى شكل ديده مىشود كه دوره آن كوه از خارج به قدر بيست و دو فرسخ مسافت دارد ، اما از داخل باختلاف است و اگر ابتداى آن را دربند « ارغوانشاه » فرض كنيم ، ميگوئيم از اين دربند يك رودخانه جارى است كه ا كوههاى خارج از كلات جارى شده داخل اين دربند مىشود و ابتداى دربند را يك پل بسيار محكم ساخته بودند كه فعلا دو چشمه از آن خراب شده و يك چشمه ديگرش باقى است كه در وقت طغيان آب ميتوان از روى آن پل عبور كرد اما حالا از خود رودخانه عبور ميكنند و روى پل يك قراولخانه ساخته شده كه هنوز باقى است ولى خالى مانده و در دو طرف بالاى دربند كه روى كوه باشد دو قلعه آجرى محكم ساخته شده كه هر دو سنگرگاه بوده و چنان ساخته شده كه ممكن نيست كسى وارد اين دربند بشود و مواجه با آن دو سنگر نباشد بنابراين اگر لشگر سلم و تور هم بخواهند بكلات وارد شوند دفع و منع آنها از آن دو سنگر بتوسط دويست نفر تفنگدار

--> ( 1 ) كوههاى بخش كلات كه از رشته هزار مسجد است عبارتند از كوه لائين و سرگز ( در چشمه قره‌سو نزديك قلعه ايدليك كه بمعنى سنجدزار است نادر آنجا نانواخانه ساخته و نان تمام قلاع و حصار كلات را از آنجا تأمين مىنمود و آثار آن باقى است ) كوه سيستان كوه سه چنيگه ( سه قله دارد ) و ژرف ، قره‌داغ ، آخور ، بين ، كوه پهلوان سرا نزديك قريه چنار ، كوه چين‌ماچين ، كوه المتوبين كلات و سرخس و كوه قريونلى بين ايران و روسيه و كوه ايشلير كوه خوجه كه داراى جنگل پسته است و كوه بلان كه سرحد شوروى است و كوه قاشمير و ديوانه كوه كه مرز شوروى است و كوه قان سيچر ، كوه قره‌داغ و كوه بابا كمال الدين در داخله حصار كلات كه بقعه‌اى بنام بابا كمال الدين دارد و زيارتگاه است و اين كوه از قلل ديگر كوههاى كلات مرتفع‌تر است و در قله آن دو چشمه است بنام صاف بلاغ و نيز چاه آبى دارد بنام چاه نادرى و نزديك آن عمارتى است كه آثار آن هويدا و بنادر منسوبست . ص 39 - « نادرنامه » تأليف محمد حسين قدوسى