احمد مجد الاسلام كرمانى
255
سفرنامه كلات ( فارسى )
شخص اول ايران عين الدوله بود كه يك كلمه از اصول علم پولتيك و حقوق بين الدول اطلاع نداشت . بعد از آنكه دولت انگليس تا يكدرجه از طرف خليج فارس اطمينان حاصل كرد عطف عنان به طرف بلوچستان نمود كه راه حريف را مسدود نمايد « 1 » و بتدابير
--> ( 1 ) اما روابط ما با بلوچستان ، اين روابط از 1838 شروع مىشود ، در هنگامى كه قشون ما بسوى افغانستان رهسپار بود ليوتنانليچ مأمور شد كه با حاكم كلات ( كلات مركز بلوچستان انگليس ) يك قرارداد منعقد كند ، ايشان در آن تاريخ با مهرابخان حاكم كلات بنمايندگى دولت انگليس اين قرارداد را تنظيم نمود و بامضاى طرفين رسيد در نتيجه بعنوان اينكه به شرط آن عمل نشده حاكم كلات تنبيه كامل شد كه شرح آن جزو تاريخ آن ايام است . بهرحال معلوم است كه وزير حاكم كلات او را گمراه كرده است در اين موقع ما كلات را گلوله باران كرديم و در اين ميان مهرابخان كشته شد و مملكت او تقسيم شد و مدتها وارث او پذيرفته نميشد ، تا انقلاب در آن مملكت روى داد و خان جديد كلات فرارى شد و نماينده انگليس كه در كلات بود گرفتار شد ، اول حبس بعد بقتل رسيد ، تا اينكه در سال 1841 فرمانفرماى هندوستان ناصر خان پسر مهرابخان را بجاى پدرش قبول كرد . هنگامى كه سند ضميمه هندوستان انگليس گرديد از آن تاريخ ببعد ديگر ديگر موضوع بلوچستان يك صورت مخصوصى به خود گرفته كه دولت انگليس در مقدارات آن ذى نفع گرديد . ناصر خان 16 سال حكومت كرد در اين مدت كه اتحاد و دوستى در ميان بود ، دولت انگلستان فوق العاده در امور بلوچستان علاقمند بود و اعمال نفوذ ميكرد . زمانيكه مملكت سند را دولت انگليس متصرف شد ، عدهء از امراء بلوچ در نواحى شمال غربى دم از خودسرى ميزدند ولى بمرور همه آنها ساكت و آرام شدند ، چونكه راهها و معبرهائيكه بين كلات و افغانستان واقع است لزوما ميبايست امن و آرام باشد . در اين بين چند سالى گذشت ، تا سال 1856 ميلادى مطابق ( 1272 هجرى قمرى ) سرچارلزناپير ، ماژورجاكوب و مسترفور گاهگاهى ملاقاتهاى رسمى و غيررسمى نموده رفتار آنها با خان كلات بطور دوستانه بوده است و از سال 1856 نماينده سياسى دولت انگليس ماژور هنرىگرين در دربار ناصر خان مقيم شد . در اين سال است كه جنگ با دولت ايران شروع شد و ماژورگرين با يكعده قشون از اينجا مأمور بوشهر گرديد و بعد از حركت اين قشون از كلات ناصر خان هم در اثر زهر وفات كرد . فعلا خداداد خان حاكم كلات مىباشد . كلات عبارت از چند ناحيه مىباشد و هر ناحيه تحت حكم يك رئيس با بزرگى است ، مهمترين محل آنها كه نسبتا مركزيت دارد اول سروان بعد جلوان است . اولى در شمال ، دومى -