نيست و از اين قبيل بسيار است . دروغ گفتن در تمام اديان حرام و قبيح است و همه ميدانند كه عادت بدروغ لطمه بزرگى بتمدن عالم وارد ميآورد و ممكن نيست اشخاص باشرف بر خلاف واقع صحبتى بنمايند . ولى در ايران نه عشر مردم شب و روز دروغ ميگويند و كمتر اتفاق ميافتد كلمه راست بگويند بعلاوه از مقام حاجت بدون هيچ اقتضا دروغ ميگويند و خواب جعل مينمايند ، و تعارفات دروغ با يكديگر ميگويند ، بلكه بر سر دينار و درمى بيع و محاضر دروغ ميگويند و ميتوانيم بگوئيم دروغ در ايران شأنى دارد ، و مخصوصا پول ميدهند تا دروغ بشنوند ، و هنر دروغ گفتن از هنرهائى است كه جمعى كثير از اين ممر معاش ميكنند ، و بمراتب عاليه و مناصب ساميه ميرسند ، راستى فراموش كردم شعر و شاعر را بشمارم كه براى پيرمرد هفتاد ساله قدخميده بدشكل و لاغر بديحه ميسازد و قدرتش را رستم ، و قدش را سرو ، و سيمايش را فرشته ميخواند ، و عوض آنكه شنونده دلتنگ و بخواننده سرزنش بنمايد ، در حضور هزار نفر اظهار مسرت و رضايت مينمايد ، و مبلغى وجه نقد در ازاى اين دروغها انعام وصله ميبخشد و شال و عبا و خلعت ميدهد و هيچ خجالت نميكشد كه اين همه دروغها را درباره‌اش ميگويند و ميخوانند بلكه سعى ميكنند آن دروغها را منتشر نمايند ، و در اين مسئله حرفهاى خوب و قصه‌هاى مرغوب دارم اما ميترسم حجم كتاب من زياد شود و باعث عدم رغبت خوانندگان گردد ، لهذا صرف نظر مينمايم و از اين نكته هم نميتوانيم درگذريم و خود را معاف بدارم كه منهم مادامى كه روزنامه مىنوشتم سرا بعض نسبت‌هاى دروغ به مردم مىدادم و اينكه احمقى را بسمارك « 1 » و ديوانه وحشى را بوذرجمهر مينوشتم ولى من تنها مقصر

--> ( 1 ) بارون اتو ادوارد لئوپولد پرنس فن بيسمارك ، يكى از نجبا و ملاك‌زادگان پروس بود كه بسال 1815 متولد گرديد ، ويلهلم اول امپراطور پروس او را به صدر اعظمى برگزيد ، -