ايران » يا دماوند از ميان پردهء مه ديده مىشد . قامت بلند و لاغر آقاى " م " كه راهنما و نيز مترجم ما بود در سايه روشن دمدمهء بامداد شبح‌مانند به چشم مىآمد . به احتمال براى سردى هوا ، موتور هواپيما آسان روشن نمىشد . خلبان آلمانى بارها استارت زد ، اما پره‌هاى موتور تكان نخورد . كم‌وبيش چهل دقيقه طول كشيد تا موتور هواپيما به كار افتاد ، و در همهء اين مدت لرزان از سرما ، شاهد تلاش خلبان بودم . هواپيما به پرواز درآمد ، و به سوى قم كه نخستين مقصد ما بود پركشيد . پس از نيم ساعتى كه هواپيما نزديك درياچهء نمك پرواز مىكرد « 1 » ، چشم‌انداز شهر قم در پايين نمايان شد . قم ، پس از مشهد ، دومين شهر زيارتى ايران است . مرقد مشهور ( حضرت ) معصومه ( ع ) ، خواهر كوچكتر امام رضا ( ع ) - كه نام اصلىاش امام على بن موسى الرضا و مرقد و زيارتگاهش در مشهد است - در اينجا است . ( در جوار و پيرامون حرم ) مزار مقدّسان خاندان ولايت و مقبرهء اعضاى خاندان سلطنت قاجار و اشراف و اعيان آن عصر است . گنبد طلاى حرم چشم را خيره مىكند ، و كاشىهاى آبى رنگ ، بناى آن بر زمينهء لاجوردى آسمان مىدرخشد . زائران براى درك فيض در اين مكان مقدس همواره به مقصد قم روانند ، و مسافران مشهد هم سر راهشان اين حرم را زيارت مىكنند . فاصلهء اينجا از تهران يكصدوپنجاه كيلومتر بيشتر نيست . ايرانيان اين مسافت را چهل فرسخ مىگويند « 2 » . درازى فرسخ به تناسب وضع زمين و چگونگى راه تفاوت مىكند ، چون اين فاصله‌اى است كه قاطرى با بار مىتواند در يك ساعت بپيمايد .

--> ( 1 ) . عين السلطنه ، قهرمان ميرزا سالور ، هم در خاطراتش نوشته است : « ( از قم به علىآباد ، در مسير تهران ) از راه كنار دريا رفتيم . » ( روزنامهء خاطرات ، تهران ، 1377 ، ص . 1463 ) ( 2 ) . فرسخ : الف - « نزد مسلمانان مساوى 12000 ذراع ( رك : دخويه : سلسلهء جغرافيين عرب ، 4 : 315 ؛ فرسخ ، يادداشتهاى قزوينى ، 6 : 105 ) و آن معادل سه ميل يا دوازده هزار گز بود ( رسالهء مقداديه . فرهنگ ايران زمين ، 10 : 1 - ع ص . 432 ) . ب - نزد اعراب معادل 5919 متر بود ( علم الفلك عند العرب ، 265 : يادداشتهاى قزوينى ، 6 : 105 ) ( معين ) . امروزه فرسخ را برابر 6 كيلومتر مىشمارند ، و به اين حساب چهل فرسخ 240 كيلومتر است .