اسلام از مانويت اثر پذيرفت ، اما امروزه خود اين آيين ديگر پيروانى ندارد . آيين‌هاى ديگر مدارا و تساهل با پيروان آيين يهود و دين مسيح در اين نواحى ( ايران و پيرامون آن ) مرسوم است . يهودى در ايران به خصوص در ميان عتيقه‌فروشان بسيار است . كلدانيان يا ارامنهء مسيحى هم هستند . كسانى از اينان دنباله‌رو مذاهب كاتوليك رومى ، و شمارى از آنها پيرو مسيحيت يونانى ( ارتدوكس ) و عده‌اى اهل ديگر مذاهب عيسوى مطلوب خود هستند . اين مطالب را كه خواننده مىداند باز براى تأكيد ياد كردم . بيرون از اين دين‌ها ، فرقه‌هاى بهايى است . اين آيين را در ميانهء سدهء نوزده ، فرزند خانوادهء بازرگانى از شيراز به نام بهاء بنياد كرد . او هنگامى كه فقط بيست و پنج سال داشت مدعى شد كه از سوى خداوند به او وحى شده است ، و خود را پيامبر خواند و در همه زندگيش دچار آزار و محنت بود . اين آيين نوساخته امروز در دنيا منتشر شده و بهائيت تبليغ گسترده مىشود و همه جا پيروانى يافته است ؛ اما در خاستگاهش ، ايران ، چندان شكوفا نيست ، و گمان دارم كه گروندگانش پنهانى به آيين و آداب خود رفتار مىكنند . اما در واقع مؤسسه‌هاى آموزشى ، مانند مدرسهء متوسط ، كه معمرين بهايى بنياد كرده‌اند ، هست . پيداست كه بهائيت آئينى شكوفا نيست ، اما نفوذ بسيار دارد .