هم نقش الههء پيروزى سبك يونانى است كه بال دارد ، و هر دو جانب غار هم كنده‌كارى و آرايش شده است . اين بنا از درون از بالا و پايين به دو طاق جدا شده ، و طاق بالا شاه خسرو را نشان داده است . در اين نقش خسرو كه زره پوشيده ، از دو ملازم حلقهء زينتىاى شبيه تاجى را كه به طلا و نقره و جواهر و گلها و مانند آن آراسته است مىگيرد ؛ و در پايين شاه خسرو نيزه بلندى در دست و سپرى در دست ديگر دارد و بر اسب نشسته است . « 1 » نقش‌ها همه بر روى خاره‌سنگ كنده شده است . بر

--> ( 1 ) . در فرهنگ فارسى معين ، بخش اعلام ، شرح زير را دربارهء طاق بستان مىيابيم : « . . . قديم‌ترين حجارى تاجگذارى اردشير دوم ساسانى را نشان مىدهد كه موبد موبدان ( يا اهورامزدا ) حلقهء سلطنت را به او اهدا مىكند . در كنار موبد موبدان ميترا ( مهر ) ايستاده است ( بعضى تصوير اخير را از آن زرتشت دانسته‌اند ) . دو طاق ( دو غار ) درينجا هست . طاق كوچك 12 پا عمق ، 19 پا عرض و 17 پا ارتفاع دارد ، و در آن نقش شاپور دوم و شاپور سوم ( كه در سمت راست پدر خود شاپور دوم ايستاده ) ديده مىشود . كتيبه‌هاى طرفين به زبان پهلوى است و شاهنشاه مذكور را معرفى مىكند . طاق بزرگ 29 پا عمق و 24 پا عرض و 50 پا ارتفاع دارد . اين طاق داراى سه ديوار است : 1 - ديوار روبرو . . . در بالا تاجگذارى خسرو پرويز را نشان مىدهد . در سمت چپ شاهنشاه موبد موبدان ( يا اهورا مزدا ) و در طرف راست آناهيتا يا ناهيد - كه سبويى در دست دارد - ( و به قولى شيرين ) قرار دارند ، و آن دو تاجهايى به شاهنشاه اهداء مىكنند . در پايين پيكر خسرو پرويز را نشان مىدهد در حالى كه مسلح و سوار بر اسب خود - شبديز - است 2 - ديوار سمت چپ خسرو پرويز را در حال شكار گراز و پس از پايان شكار نشان مىدهد . . . 3 - ديوار سمت راست ، خسرو پرويز را قبل از شكار گوزن ، در حال شكار ، و پس از پايان شكار نشان مىدهد . » شادروان مهرداد بهار نوشته است : « گمان نگارنده بر اين است كه بيستون كوه مقدسى است كه با چشمهء عظيم و باغ‌هاى بىكرانى كه داشته است و هنوز هم سخت اعجاب‌انگيز و عظيم به نظر مىآيد ، يكى از اين بغستان‌ها يا باغ‌هاى مقدس يا بهشت زمينى بوده است كه نام كوه مؤيد نظر ما است . طاق بستان نيز محتملا با اين سنت باغ‌هاى مقدس بايد مربوط بوده باشد ، و واژهء بستان آن هم محتملا همان بغستان است و با واژهء بستان مربوط نيست . اينجا هم كوهى ، چشمه‌اى و باغستانى عظيم بوده است كه هنوز هم برجستگى ناشى از ديوار فروريختهء آن ظاهر است . بنا به تورات ، سفر آفرينش ، بر شرق دجله ، باغ مقدس زمينى بوده است كه آن را بهشت -