كشيدند ، چه دليرى و حسّ پيش‌بينىاى داشتند . نمىتوان تصور كرد كه براى چيره شدن بر طبيعت قهار و آزار درندگان و خشونت مردمان ، چه جان‌ها در اين راه قربانى شد . در شيراز از استاندار شنيدم كه ( در جريان كشيدن سيم تلگراف ) در كمركش كوهى سخت‌گذر ميان كازرون و بوشهر ، در سال 1867 ( 84 - 1283 ه . ) يك امير لشكر از حملهء شير درنده جان به در برد . بهايى كه امپرياليسم ( براى غلبهء خود ) پرداخت از تاوانى كه در انقلاب پرولتاريا داد كمتر نبود . هواپيما پس از پشت سرگذاشتن گذرگاه بلند كوهستانى ، به سوى ساحل بوشهر پايين رفت . امتياز خط تلگراف هند و اروپا ، كه براى تسهيل كار دولت انگليس ( در ادارهء مستعمراتش ) بود ، در سال 1932 از سوى دولت ايران بازخريد شد . « 1 »

--> ( 1 ) . گلشائيان در خاطرات خود ، واگذارى خط تلگرافى به ايران را در شمار رويدادهاى سال 1308 خورشيدى ( 1930 م . ) ياد كرده است : « از وقايع مهم ديگر اين كه تلگراف مخصوصا در جنوب كشور - دست « ايندواروپ » بود . در 11 اسفند 1308 به دستور دولت تلگرافخانه مزبور با تمام وسائل به ايران واگذار شد ، و يك قسمت ديگر از استعمار انگليس هم كه در دوره قاجاريه از بين رفت » ( ص 225 و 226 ) در سابقه اين خط تلگرافى ، در شرح محبوبى اردكانى مىخوانيم : « انگليس‌ها در دسامبر 1862 برابر جمادى الثانى 1279 قراردادى با دولت ايران منعقد ساختند كه دولت ايران پذيرفت كه بلا تأخير يك خط تلگرافى به تهران و از تهران به بوشهر دائر نمايد ، و انگليسىها مجاز باشند كه هر وقت لازم مىدانند و به هر نحو كه صلاح مىدانند توسط صاحب منصبان تلگرافخانهء ايرانى با اين سيم مخابره نمايند . . . اين خط ظرف دو سال دائر و از آن بهره‌بردارى شد . باز در دسامبر 1863 ، برابر رجب 1281 ، قرارداد ديگرى براى تكميل فصل چهارم اين قرارداد ( نظارت صاحب‌منصبان انگليسى ) با دولت ايران بستند . بعدا در 3 رجب 1282 ( 23 نوامبر 1865 ) قرارداد تازه‌اى براى كشيدن سيم دومى كه مختص مخابرات اروپا باشد منعقد شد ، كه در حقيقت سومين قرارداد تلگرافى ايران و انگليس است . انگليس‌ها مجددا در سال 1284 قراردادى با ايران منعقد ساختند كه دولت انگليس با اجازهء ايران خط تلگرافى از گوادر تا نقطه‌اى بين جاسك و بندرعباس احداث نمايد . اين قرارداد بيست‌ساله ، چندبار تمديد شد تا ژانويه 1925 ( رجب 1343 ) . « در 28 شوال 1288 هم قرارداد ديگرى بين ايران و انگليس منعقد شد كه سيم سومى بين -