گفتم : « به عسكر اذن مراجعت داده‌اند يا آن‌جا هستند ؟ » گفت : « هنوز مراجعت نكرده‌اند . » گفتم : « معلوم است هنوز كار به انجام نرسيده است . » به قدر يك ربع ساعت نشست ، قهوه خورد و رفت و گفت : « البته در اسلامبول زياد توقف خواهيد كرد . » گفتم : « تماشاى اسلامبول به اين زمان‌هاى قليل تمام نمىشود ، خيال دارم اگر فرصت بشود به زيارت بيت المقدس و بيت اللحم و حبرون بروم . نمىدانم شما از آن صفحات خبر داريد ؟ » عذر خواست كه : « به آن صفحات نرفته‌ام . هيچ اطلاعى ندارم . » اصل طرابوزان مأخوذ از طرابزه است كه در لغت رومى كه لتين « 1 » باشد به معنى شكل مربع مستطيل است . قلعه‌اى كه در آن مكان ساخته بودند به‌طور مربع مستطيل واقع شده و روميان طرابزوس گفتند ، يعنى شبيه به شكل مستطيل . رفته‌رفته به لحن عوان طرابزون شد . اسم طرابزون در كتاب‌هاى قديم هست . در معجم البلدان اطرابزنده ضبط كرده . اردشير بابكان تا اين مكان با لشگر گران آمده است ، در ميان جنگل لشكريان خيلى عسل يافتند كه نحل در درخت‌ها تنيده خانه بسته بود ، از آن‌ها خورده و معلوم شد سميت داشته . خيلى از لشكريان اردشير بابكان تلف شدند . طرابزان در دامنهء كوه واقع است و خانه‌ها بر روى يكديگر است . خيلى باصفا و باجلوه است و تقريبا سى هزار جمعيت دارد . از اغلب دول خارجه در اين‌جا قونسول است . عرض طرابوزان چهل و يك درجه و صفر دقيقه و طول او سى و نه درجه و چهل و پنج دقيقه است . در اين‌جا حاجى آقا بيك ترجمان سفارت اسلامبول را جناب معين الملك وزير مختار اسلامبول فرستاده بودند . در ساعت چهار بعدازظهر كه يك ساعت به غروب مانده باشد كشتى از طرابوزان حركت كرد . از پوتى تا اسلامبول محل توقف كشتىها به تفاوت زمان و وقت بارگيرى به قدر يك شبانه‌روز مىشود : اوّل ، باطوم . ثانى ، طرابوزان . ثالث ، پولادخانه . رابع ، كيره‌سون . خامس ، اردو . سادس ، سامسون . سابع ، اينه‌بولى - به تقديم المثناه على النون الموحده . اول غروب آفتاب در كنار قريهء پولادخانه كشتى لنگر انداخت و به قدر يك ساعت توقف كرد كه بارها را آوردند . كپيتان گفت : « ديگر امشب در كيره‌سون توقف نخواهم كرد ، يكسر به اردو مىرويم . » كناره دريا از طرف يسار همه‌جا كوهسار و جنگل و دهات است كه موج آب به دامنهء كوه مىخورد . به‌خلاف مازندران و گيلان كه همه‌جا كنارهء دريا صحرا است . يك ساعت و يك ربع ساعت از شب سه‌شنبه نهم [ شوال ] گذشته از لنگرگاه پولادخانه راه افتاديم . الحمد الله تعالى دريا در كمال ملايمت و سلامت بود . نيم ساعت به دسته مانده

--> ( 1 ) لاتين .